Hãy dùng tư duy phản biện (critical thinking) mà xem:

- Mình đã “làm nên” con chưa mà bảo là “làm hư” con?

Con ở trong bụng mẹ chín tháng, thì chín tháng ấy con chỉ biết có cái bụng mẹ thôi, con nào có biết bên ngoài là gì đâu. Vì vậy, có gì “hư” khi con khóc đòi mẹ? Có gì hư khi con “bện hơi” mẹ?

Trong sáu tháng đầu tiên của cuộc đời, đặc biệt là tháng thứ nhất, con đang tìm hiểu thế giới xung quanh là gì, không biết môi trường mình đang sống là cái gì ấy nhỉ? Khóc là phương tiện giao tiếp duy nhất của con. Nếu con khóc và có người đến ôm ấp, vỗ về con, có bố mẹ ở bên để nựng nịu con thì con sẽ thấy thế giới bên ngoài cũng bình yên, không có gì để sợ cả. Nhưng nếu con khóc mà không ai đến, hoặc có nghe có tiếng người mà vẫn cứ để mặc cho con khóc thì con sẽ thấy thế giới này thật đáng sợ vì con thấy lẻ loi quá. Dẫu sao con cũng là người mới đến mà?

Có ngày đầu tiên đi học nào mà không bỡ ngỡ?

Có ai mà không thấy lạ lẫm khi bước vào một chỗ làm mới?

Có vị khách du lịch nào mà không thấy hoang mang khi đến một đất nước lạ và người hướng dẫn du lịch cũng như thông dịch viên của mình thì không thấy đâu?

Con khóc, không phải lúc nào cũng vì đói. Và chính vì sự nhầm lẫn này mà nhiều bé không được bú mẹ hoàn toàn trong sáu tháng đầu. Mẹ mất tự tin vào khả năng nuôi con bằng sữa mẹ của mình vì nhầm lẫn những biểu hiện thông thường của con với nhu cầu dinh dưỡng thực sự của con.

Với những lý do nêu trên, việc “làm hư” một trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ dưới sáu tháng là điều hoàn toàn không thể. Do vậy, bế một em bé đang khóc và vỗ về bé là một điều hoàn toàn, một điều hoàn toàn đúng đắn.

Nghiên cứu cho thấy, nếu bố mẹ hoặc người thân đáp ứng kịp thời khi bé khóc thì bé sẽ ít khóc hơn bình diện chung. Tức là so với những bé bị “để mặc cho khóc” thì những bé được bố mẹ kịp thời xử lý khi khóc sẽ ít khóc hơn, có nghĩa là bé sẽ vui hơn, cảm thấy yên tâm hơn, và sẽ thư giãn hơn. Như vậy, không thể nói là bé được bố mẹ để ý hơn là những bé “hư” hơn.

Một điều mà nhiều người cũng nhận ra, đó là mỗi bé sinh ra có những tính cách khác nhau, cũng giống như người lớn mỗi người mỗi tính vậy. Có bé rất dễ chịu, thoải mái, sao cũng được; và cũng có bé nhạy cảm và dễ bực bội. Do đó, bố mẹ không cần phải lo lắng là mình sẽ làm “hư” con trong tháng đầu tiên, kể cả trong sáu tháng đầu tiên của cuộc đời con.

1. Phơi nắng – Kẻ thù hay người bạn?

Trước hết, chúng ta đều biết rằng nắng có tác dụng giúp cơ thể tổng hợp vitamin D. Cụ thể, tia UVB từ mặt trời kích hoạt một phản ứng trong da, biến đổi 7-dehydrocholesterol thành vitamin D3 (cholecalciferol) – một dạng vitamin D dễ hấp thụ nhất.

Tuy nhiên, các tổ chức y tế như WHO, AAP, CDC, và Academy of Breastfeeding Medicine (ABM) đã đưa ra cảnh báo: Trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi có làn da rất mỏng manh, dễ bị tổn thương bởi tia cực tím (UV), có thể gây cháy nắng và tăng nguy cơ ung thư da về sau. Vì thế, họ không khuyến khích phụ huynh sử dụng phơi nắng như phương pháp chính để bổ sung vitamin D, đặc biệt là trong khoảng thời gian UV mạnh nhất từ 10h sáng đến 4h chiều. (WHO, AAP, ABM)

Khoan đã! Họ nói là "không khuyến khích dùng làm phương pháp chính", chứ đâu có nói "cấm tuyệt đối" hay “đừng phơi”?

2. Lợi ích khác của ánh nắng mặt trời

Ngoài vai trò quan trọng trong việc tổng hợp vitamin D, ánh nắng còn mang lại nhiều lợi ích sinh học khác mà vitamin D nhân tạo không thể thay thế:

· Kích thích sản xuất oxit nitric (NO): Giúp giãn mạch, hỗ trợ huyết áp.

· Tăng serotonin: Giúp cải thiện tâm trạng, giảm nguy cơ trầm cảm.

· Kích thích tiết endorphin: Giúp thư giãn, giảm stress.

· Hỗ trợ chu kỳ giấc ngủ: Thông qua tăng cường sản sinh melatonin.

3. Diễn giải lệch lạc: “Thôi, cứ uống đi cho lành”

Chắc chắn, một số chuyên gia y tế đã "diễn dịch" thông điệp trên theo kiểu "trẻ con không được phơi nắng, chỉ uống vitamin D nhân tạo mới an toàn". Nhưng sự thật là không có một khuyến cáo nào cấm hoàn toàn việc phơi nắng cho trẻ sơ sinh. Thay vào đó, các tổ chức uy tín chỉ nói rằng phơi nắng không nên là cách chính để bổ sung vitamin D – nhưng điều đó không có nghĩa là nó không có giá trị.

Và thế là, rất nhiều cha mẹ bỗng rơi vào vòng luẩn quẩn: Không dám cho con ra nắng, chỉ tin vào thuốc uống vitamin D mà quên mất rằng vitamin D tự nhiên từ mặt trời có sinh khả dụng cao hơn, giúp duy trì mức độ bền vững trong máu lâu hơn. (Mayo Clinic)

4. Vậy chúng ta có thể phơi nắng cho con như thế nào?

Thời gian phơi nắng an toàn phụ thuộc vào vị trí địa lý, mùa trong năm, độ cao so với mực nước biển, mức độ ô nhiễm không khí và cả màu da của mỗi người.

⏳ Tia UV mạnh nhất không phải lúc nào cũng từ 10h sáng đến 4h chiều ở mọi nơi. Đây là khuyến cáo mang tính tổng quát, thường áp dụng ở các khu vực cận xích đạo hoặc nơi có cường độ UV cao. Ở các vùng xa xích đạo hơn, thời gian UV mạnh nhất có thể khác biệt đáng kể, đặc biệt vào mùa đông khi góc mặt trời thấp hơn.

Ví dụ về khác biệt địa lý trong cường độ UV:

• Úc & New Zealand (gần Nam Bán Cầu, tầng ozone mỏng hơn): UV rất cao ngay cả vào mùa đông, nên nhiều nơi khuyến cáo hạn chế nắng từ 9h sáng đến 5h chiều.

• Bắc Âu (xa xích đạo): Mùa đông gần như không có tia UV đủ để tổng hợp vitamin D, nên phơi nắng giữa trưa lại là khuyến cáo hữu ích.

• Khu vực ôn đới (Mỹ, châu Âu, Nhật Bản...): Mùa hè, tia UV mạnh nhất thường từ 10h sáng - 3h chiều. Mùa đông, cường độ UV giảm, và người dân thường được khuyến nghị bổ sung vitamin D bằng chế độ ăn uống.

• Tại Việt Nam và Đông Nam Á, thời điểm phơi nắng phù hợp nhất là trước 9h sáng và sau 4h chiều. Cường độ UV vẫn đủ để tổng hợp vitamin D mà không gây hại cho da.

• Thời gian phơi nắng: Bắt đầu từ 5-10 phút/ngày và có thể tăng dần lên 20 phút khi trẻ đã quen.

• Phơi nắng đúng cách: Cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, để lộ cánh tay, chân, tránh ánh nắng trực tiếp vào mặt và mắt.

• Tránh phơi nắng qua kính cửa sổ: Vì tia UVB – thứ quan trọng giúp tổng hợp vitamin D – không thể xuyên qua kính.

  

  Ngoài ra, thời gian cần thiết để tổng hợp vitamin D từ ánh nắng phụ thuộc vào màu da của mỗi người. Da sáng màu (như người châu Âu) hấp thụ UV nhanh hơn, trong khi da sẫm màu (như người châu Phi, châu Á) chứa nhiều melanin hơn, gián tiếp giảm khả năng hấp thụ UVB. Đối với người Việt Nam, thời gian phơi nắng hiệu quả thường dài hơn so với người có làn da sáng, tốt nhất nên đặt trong khoảng 10-20 phút mỗi ngày vào buổi sáng hoặc chiều muộn.

🌞 Vậy nên, không thể áp dụng một khuyến cáo chung cho mọi người trên thế giới. Phơi nắng cần linh hoạt tùy theo địa phương, khí hậu và đặc điểm sinh học của từng cá nhân.

5. Bổ sung vitamin D nhân tạo – Cứu cánh hay giải pháp tạm thời?

Bổ sung vitamin D đường uống là một phương án an toàn và hiệu quả, đặc biệt với trẻ sống ở nơi ít nắng hoặc trong mùa đông. Các tổ chức y tế khuyến nghị:

• Trẻ bú mẹ hoàn toàn: Cần 400 IU vitamin D/ngày từ những ngày đầu sau sinh.

• Trẻ bú sữa công thức: Nếu uống ít hơn 1 lít/ngày, cũng cần bổ sung. (AAP)

Nhưng nếu có điều kiện, cho trẻ phơi nắng đúng cách vẫn là một lựa chọn luôn luôn tốt, vì ánh nắng không chỉ giúp tổng hợp vitamin D mà còn kích thích cơ thể sản sinh serotonin (cải thiện tâm trạng), oxit nitric (hỗ trợ tuần hoàn) và endorphin (giúp thư giãn).

6. Kết luận: Vitamin D – Đừng để hiểu sai!

• Ánh nắng mặt trời không phải kẻ thù. Chỉ cần biết cách tận dụng đúng, nó vẫn là nguồn cung cấp vitamin D tự nhiên tốt nhất.

• Vitamin D nhân tạo là cần thiết trong những trường hợp trẻ không thể phơi nắng đủ. Nhưng nó không phải là phương pháp duy nhất!

• Mọi thứ phải có sự cân bằng. Thay vì cực đoan hóa “phơi nắng là xấu” hoặc “chỉ có uống vitamin D mới tốt”, cha mẹ hãy hiểu rõ vấn đề và áp dụng linh hoạt để con có một khởi đầu khỏe mạnh nhất!

Nguồn tham khảo:

1. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Vitamin D and Sun Exposure

2. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC): Sun Safety for Babies

3. Mayo Clinic: Vitamin D for Babies

4. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP): Vitamin D for Babies, Children & Adolescents

5. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC): Sun Safety for Babies

6. Mayo Clinic: Vitamin D for babies: Are supplements needed?

7. Science Focus: Can you absorb vitamin D through a window?

Vậy mấy bà má (và mấy ông ba, nếu có lỡ đọc tới đây), bạn nghĩ sao về chuyện bổ sung vitamin D? Bạn có đang bị nhầm lẫn bởi những thông tin sai lệch? Hay bạn có cách nào hay ho để giúp con nhận đủ vitamin D mà vẫn an toàn? Bình luận ngay nhé!

Leave a comment

Cảm ơn bạn đã ghé thăm Webcuame! Hãy đăng ký để trở thành người nhận các bài viết mới và hỗ trợ công việc của mình.

* Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết được tổng quát bởi một Chuyên gia Tư vấn Sữa mẹ Quốc Tế (IBCLC) không được cấp bằng để kê toa thuốc, và do đó không thay thế được ý kiến của bác sĩ và/hoặc những người có chuyên môn về thuốc. Các thông tin về thuốc được tập hợp nhằm cung cấp những kiến thức chung để các bạn rộng đường tham khảo trước khi đưa ra quyết định điều trị cho mình.

I. CANDIDA LÀ GÌ?

Candida là tên một loại nấm. Có nhiều loại Candida trong đó những loại Candida ảnh hưởng đến con người phổ biến nhất là Candida Albicans (C. albicans, xếp hàng đầu), C. tropicalis, C. krusei và C. parapsilosis (chữ C. là viết tắt cho từ Candida). Thực ra Candida chung sống hòa bình trên cơ thể con người với một số lượng nhỏ ở vòm họng (oropharynx), đường ruột (GI tract), âm đạo và da mà không gây ảnh hưởng gì cho tới khi có sự mất cân đối của hệ khuẩn trong cơ thể. Khi Candida phát triển mất kiểm soát thì sẽ gây ra một số nhiễm trùng gọi là nhiễm nấm chẳng hạn như viêm nấm âm đạo, viêm tuyến vú (mastitis), viêm vòm họng ở em bé (bé cũng có thể gây viêm cho mẹ nếu bú mẹ) và viêm vùng tã của em bé (candidal nappy/diaper rash).

Thực tế thì Candida là nguyên nhân phổ biến nhất trong những bệnh nhiễm nấm ở con người.

Một số yếu tố dẫn đến việc Candida phát triển mất kiểm soát có thể kể đến như:

1. Thuốc kháng sinh/trụ sinh

2. Căng thẳng/stress quá mức

3. Sử dụng thức uống có cồn với số lượng nhiều

4. Chế độ ăn uống nhiều đường và tinh bột tinh luyện

5. Hễ miễn dịch suy yếu

6. Thuốc ngừa thai

7. Bệnh tiểu đường

8. Môi trường ẩm ướt và ấm/nóng.

Trong bài này, tác giả đề cập đến chứng nhiễm nấm Candida (hay còn gọi là candidiasis) ở mẹ cho con bú.

II. NHIỄM NẤM CANDIDA Ở MẸ CHO CON BÚ

Mẹ và bé đều là nguồn lây nhiễm chung cho nhau, đặc biệt vào giai đoạn nuôi con bằng sữa mẹ. Do đó khi điều trị nấm Candida thì phải điều trị/xử lý cho cả hai mẹ con. Những tình trạng cần chú ý đó là: viêm âm đạo/âm hộ (vulvovaginitis) do nấm (thường ở mẹ trước, sau đó có thể ở bé gái), hăm tã do nấm (diaper/nappy candidiasis) hoặc viêm vú (mastitis) do nấm.

Điều quan trọng là cần đảm bảo việc thực hành cho con bú đúng để tránh những tổn thương có thể gây ra. Trong rất nhiều trường hợp, núm vú bị tổn thương (do khớp ngậm sai) rất dễ bị nhiễm nấm nếu như có môi trường thuận lợi cho nấm phát triển.

A. Dấu hiệu và triệu chứng:

Đối với mẹ:

Việc chẩn đoán nhiễm nấm không phải lúc nào cũng dễ dàng vì nhìn bên ngoài có thể không có biểu hiện gì cả. Tuy nhiên, nếu người mẹ lâu nay vẫn cho con bú bình thường, không có vấn đề gì, mà đột nhiên đau núm vú một cách bất thường thì có thể nghi ngờ nhiễm Candida. Nhiễm nấm có thể kèm theo cảm giác bỏng rát và ngứa ngáy ở núm vú và những cơn đau xung quanh quầng vú.  Nếu dấu hiệu thể hiện ra bên ngoài thì có thể quan sát thấy vùng bị nhiễm nấm có màu hồng tươi, đôi khi còn kèm những mụn nước li ti.

Ngoài ra, còn có một số dấu hiệu dưới đây:

Da khô (có vẩy) hoặc bóng hoặc mất màu trên núm vú/quầng thâm (màu nhợt nhạt)

Đối với bé: Mảng bám trắng ở trong hai bên má, lưỡi hoặc vòm họng và không lau/chùi sạch được (trái với cặn sữa khi bú mẹ). Nếu cố gắng lau sạch miệng bé có thể khiến vùng da bị chảy máu. Bé cũng có thể bị hăm tã do nấm, vùng mặc tã nhìn sưng đỏ, phần da mông trông giống như bị bỏng.

B. Hậu quả/tác động của việc nhiễm nấm ở cả mẹ lẫn con:

Ở mẹ: Cảm giác đau buốt và bỏng rát khiến mẹ bị căng thẳng, làm trì hoãn phản xạ xuống sữa, dẫn đến giảm sữa vì con không bú triệt để/cạn sữa.

Ở con: Khi bị nhiễm nấm miệng, tương tự như mẹ, con cũng có cảm giác ngứa ngáy khó chịu và bỏng rát, không bú đủ, do đó không bú tối ưu, dẫn đến giảm cân.

III. TỔNG HỢP CÁC BIỆN PHÁP CAN THIỆP VÀ ĐIỀU TRỊ

Vì tế bào nấm và tế bào người có cấu trúc gần giống nhau, nên việc điều trị nấm đôi khi không phải là việc dễ dàng cho tất cả mọi người. Nấm rất dễ lây, có thể kháng thuốc trị nấm và do đó tái đi tái lại nếu không điều trị triệt để.

Có 4 yếu tố cần xem xét khi điều trị nấm, gồm có:

1. Vệ sinh

2. Chế độ ăn uống

3. Bổ sung vi chất kết hợp với các phương pháp điều trị tự nhiên

4. Thuốc

1. Vệ sinh:

Candidiasis là một ‘bệnh gia đình’ vì nó rất dễ lây qua sự tiếp xúc gần gũi giữa các thành viên gia đình với nhau, đặc biệt những tiếp xúc ở các vùng ấm và ẩm của cơ thể chẳng hạn như quan hệ tình dục và cho con bú.

Để vú khô thoáng tự nhiên, cố gắng phơi trực tiếp dưới nắng vài phút, hai lần mỗi ngày.

Rửa tay sạch sẽ - một việc đơn giản và rất cơ bản nhưng rất dễ làm ‘qua loa’. Vì thế, khi đã chẩn đoán được mẹ và con bị nhiễm nấm, thì tất cả mọi người trong gia đình đều phải cần lưu ý việc này. Rửa tay thật cẩn thận sau khi thay tã cho con, đi vệ sinh và trước khi ăn, rửa tay cho em bé nữa.

Dùng khăn riêng cho mỗi người, và để riêng, giặt khăn ở 60 độ C để diệt nấm.

Giặt quần áo hay bất kỳ vật dụng nào có tiếp xúc với chỗ nhiễm bằng nước nóng 60 độ trở lên. Thậm chí bàn chải đánh răng cũng cần phải thay, hoặc nếu mẹ trang điểm thì cần rửa luôn cả cọ trang điểm hoặc tốt nhất là thay mới.

Nấm phát triển tốt ở môi trường ẩm ướt và ấm, do đó khi bị nấm thì mẹ tránh dùng miếng lót thấm sữa, hoặc nếu phải dùng thì sử dụng loại dùng một lần sẽ tốt hơn. Trong trường hợp không có miếng lót dùng một lần và phải dùng loại vải thì cần thay và giặt thường xuyên ở nước nóng từ 60 độ trở lên. Nên để cho núm vú được khô ráo.

Thay áo ngực mỗi ngày – vải cotton là tốt nhất – áo thay ra cần giặt ở nhiệt độ cao để diệt nấm.

Nếu mẹ hút sữa thì cần tiệt trùng bình sữa ngay sau mỗi cữ hút – kể cả bé sinh đủ tháng – để diệt nấm.

Đồ chơi của bé cũng cần dùng dung dịch diệt khuẩn để rửa, có thể giặt đồ chơi mềm ở nhiệt độ cao nếu đồ chơi giặt được.

Nấm không phát triển được ở môi trường acid, do đó có thể dùng ½ - 1 cup dấm trắng cho vào đợt xả/vắt cuối cùng của máy giặt, dấm cũng có thể được pha vào nước tắm.

2. Chế độ ăn uống

Cần hạn chế các thực phẩm/đồ uống chứa nhiều đường và tinh bột vì chúng có thể làm cho tình trạng viêm nhiễm nấm nặng hơn. Điều trùng hợp là những người hay bị nhiễm nấm lại rất thèm đồ ngọt, nên điều này có thể vừa là một thử thách (kiêng đồ ngọt) đồng thời là cơ hội (điều chỉnh chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng hơn). Lưu ý trái cây và nước ép trái cây cũng chứa đường.

Một số người nhận thấy những thực phẩm có chứa men (yeast – cũng là một loại nấm) có thể khiến tình trạng viêm nấm của họ lâu hơn chẳng hạn như bánh mì, cơm rượu, chất uống có cồn, nấm (mushroom) và kể cả các sản phẩm từ sữa bò.

Về chuyện cho bé bú thì sao? Có 2 điều cần lưu ý:

1. Đây không phải là thời điểm để mẹ tiếp tục hút/vắt và trữ sữa, vì sữa đông lạnh không diệt được nấm và hai mẹ con sẽ bị tái nhiễm nếu dùng sữa trữ đông vắt trong thời kỳ nhiễm nấm. Tuy nhiên, trong trường hợp mẹ đang có nhiều sữa, con không bú hết thì hãy tiệt trùng sữa trước khi trữ đông.

2. Đây càng không phải là thời điểm cho con bú sữa công thức để thay thế. Tuy nấm có thể phát triển được trong sữa mẹ, nhưng trong sữa mẹ có các chất làm hạn chế sự sinh sôi của nấm. Hơn nữa, lượng sắt có trong sct khá nhiều và là môi trường lý tưởng để nấm phát triển.

3. Bổ sung vi chất kết hợp với các phương pháp điều trị tự nhiên

Bệnh nấm thường xảy ra ở những người bị stress hoặc có hệ miễn dịch suy yếu. Thông thường những người bị stress lại có xu hướng tiêu dùng đồ ngọt hoặc đồ hộp, ăn uống thiếu lành mạnh. Do đó, đây là thời điểm mà mẹ cần xem lại chế độ ăn uống và quản lý sức khỏe tinh thần. Bác sĩ Nhi khoa và đồng thời cũng là một Chuyên gia Tư vấn Sữa mẹ Quốc tế (IBCLC), Christina Smillie, xem Candida giống như một loại flora (thuộc hệ thực vật) bình thường và việc điều trị nên tập trung vào việc cân bằng lại hệ sinh thái của da để người mẹ tránh được việc tái nhiễm nhiều lần.

Pha dung dịch rửa núm vú/vú:

Cách 1: Pha 1 phần dấm/giấm trắng chưng cất (distilled white vinegar – khác với white vinegar là dấm trắng nhé) vào 4 phần nước ấm ngâm vú sau mỗi cữ bú.

Cách 2: Cho 5ml (1 muỗng cà phê) sodium bicarbonate (baking soda – muối nổi) vào 240ml (1 cup nước) và rửa một hoặc hai lần mỗi ngày.

Cẩn trọng:

KHÔNG NÊN bôi xức thảo dược hoặc tinh dầu lên núm vú vì tính an toàn của những sản phẩm này đối với em bé chưa được kiểm chứng, đặc biệt là bé dưới 3 tháng tuổi.

(*) Trong danh sách LLL GB đưa ra còn có thuốc tỏi không mùi. Các sản phẩm ở bảng trên đây thường được quảng cáo dưới dạng thực phẩm chức năng. Tuy nhiên, các bạn hãy ưu tiên bổ sung chất từ thực phẩm tự nhiên. Nếu quyết định mua thì hãy tìm hiểu nguồn gốc sản phẩm.

4. Thuốc (Tây dược)

Thuốc là thứ tự cuối cùng trong những đề nghị điều trị nhiễm nấm. Có nghĩa là việc điều trị bằng thuốc sẽ giảm hiệu quả nếu không thực hiện/kết hợp với 3 yếu tố đã nêu là Vệ sinh, Chế độ ăn uống, Bổ sung vi chất kết hợp với các phương pháp điều trị tự nhiên.

Dưới đây là thông tin một số loại thuốc điều trị đề nghị:

Một số lưu ý:

• MICONAZOLE (Daktarin Gel) được khuyến cáo là thuốc điều trị nấm đầu tiên cho trẻ dưới 2 tuổi. Tuy nhiên, nhà sản xuất đề nghị không sử dụng cho trẻ dưới 4 tháng do nguy cơ mắc nghẹn. Bạn sẽ cần cắt ngắn móng tay và vệ sinh sạch sẽ trước khi bôi cho bé.

* NYSTATIN (Nystan): dung dịch uống này được đề nghị là thuốc điều trị nấm thứ hai khi Miconazole không hiệu quả hoặc đem lại tác dụng phụ không mong muốn. Hãy sử dụng đúng liều lượng được kê toa bằng cách đổ ra muỗng. Dung dịch uống không có tác dụng khi bôi lên da. Một số chủng nấm Candida trở nên kháng Nystatin.

Có một đề nghị là nếu bạn muốn đổi phương pháp/thuốc điều trị thì trước hết hãy đổi ở một bên vú thôi, và xem hình thức/thuốc điều trị mới so với thuốc điều trị hiện tại có gì thay đổi/tiến bộ hay không trước khi quyết định sử dụng một loại điều trị/thuốc.

Bạn đã áp dụng những gợi ý nào trong những gợi ý trên đây để trị nấm vú? Hoặc bạn có thông tin hay kinh nghiệm nào để chia sẻ để xử lý việc này không? Hãy nhắn tin cho mình ở Fanpage hoặc email nhé.

Tài liệu tham khảo:

1. Thrush and Breastfeeding (LLLGB) 

2. Antifungal Resistance (CDC)

3. Wambach and Spencer, Breastfeeding and Human Lactation (6^th Edition, 2021), Jones & Bartlett Learning

4. Hale's Medications & Mothers' Milk™ 2021, Kindle version

5. All Purpose Nipple Ointment (APNO), Canadian Breastfeeding Foundation, 2009.

6. Difference Between White and Distilled vinegar

7. The dietary modification and treatment of intestinal Candida overgrowth – a pilot study (S Otašević,S Momčilović,M Petrović,O Radulović,N M Stojanović,V Arsić-Arsenijević) https://doi.org/10.1016/j.mycmed.2018.08.002

Nguồn: Dr Sears

Dịch và hiệu đính: Nguyen Dao

Ghi chú: Dưới bài dịch là danh sách các nguồn tham khảo để các bạn tìm hiểu thêm. Em bé khóc lâu có hại không?

Khoa học nói rằng khi em bé bị để cho khóc một mình mà không được đáp ứng thì các bé trải qua nỗi sợ hãi và lo lắng. Khi cố gắng hiểu là liệu việc khóc lâu có hại cho em bé hay không, hãy nghĩ đến thực tế là các hormone stress là Adrenaline và Cortisol đang lên cao ở não và cơ thể bé và khi các mô não đang phát triển của bé tiếp xúc lâu với những hormone căng thẳng này thì những dây thần kinh sẽ không thiết lập kết nối với nhau và sẽ bị thoái hóa.

Vì thế có phải là những đứa trẻ phải chịu đựng nhiều đêm hoặc nhiều tuần bị bỏ mặc cho khóc thực ra đang gánh chịu những hậu quả tổn hại về thần kinh mà có thể bị tác động vĩnh viễn đối với sự phát triển của những bộ phận của não bộ chúng không?

Bỏ mặc cho khóc là rèn luyện hay hành hạ trẻ thơ?

Dưới đây là những trả lời khoa học cho câu hỏi liệu việc để mặc cho trẻ em khóc lâu có hại hay không:

SỰ MẤT CÂN ĐỐI CÁC CHẤT VÀ HORMONE TRONG NÃO

• Nghiên cứu cho thấy những trẻ sơ sinh bị thường xuyên tách khỏi cha mẹ một cách căng thẳng có mức cortisol (hormone stress) cao bất thường, cũng như hormone tăng trưởng bị hạ thấp. Việc mất cân đối này ngăn cản sự phát triển các mô thần kinh trong não, ức chế sự phát triển và làm suy giảm hệ miễn dịch. (xem thêm nguồn tham khảo: 5, 9, 11, 16)

• Các nhà nghiên cứu tại Trường đại học Yale và Trường Y khoa Harvard phát hiện rằng sự căng thẳng quá mức ở những năm đầu đời có thể làm thay đổi các hệ thống dẫn truyền thần kinh và gây ra những thay đổi về mặt chức năng và cấu trúc của những vùng trong não tương tự như thấy ở não của người lớn bị trầm cảm. (xem thêm nguồn tham khảo: 17)

• Một nghiên cứu cho thấy trẻ sơ sinh thường xuyên trải qua những đợt khóc dai dẳng thì có khả năng bị ADHD (chứng tăng động giảm chú ý ở trẻ) gấp 10 lần cùng với việc học kém và những hành vi chống phá xã hội. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng những gì họ tìm ra có thể là do cha mẹ của những đứa trẻ này có thái độ đáp ứng thiếu thốn với con cái của họ. (xem thêm nguồn tham khảo: 14)

• Nghiên cứu của Tiến sĩ Bruce Berry tại Trường đại học Baylor có thể giải thích điều này. Ông thấy rằng khi sự căng thẳng kinh niên bị kích thích quá mức thì thân não (brain stem, phần não điều chỉnh việc sản xuất Adrenaline), và những bộ phận não phát triển nhờ việc tiếp xúc về thể chất và tình cảm bị bỏ mặc (chẳng hạn như khi em bé thường xuyên bị bỏ mặc khóc một mình), thì đứa trẻ sẽ lớn lên với một hệ thống adrenaline năng động quá mức. Một đứa trẻ như vậy có thể dễ bị kích động, bốc đồng và bạo lực sau này bởi vì thân não thường xuyên tiết ra adrenaline và những hormones căng thẳng khác vào những thời điểm không phù hợp. (xem thêm nguồn tham khảo: 6)

• Tiến sĩ Allan Schore của trường Y Khoa UCLA đã cho thấy rằng cortisol, một loại hormone stress (tiết ra trong não khi khóc trong căng thẳng và những sự kiện gây căng thẳng khác) thực ra hủy hoại những kết nối thần kinh ở những bộ phận cực kỳ quan trọng của bộ não đang phát triển của em bé. Ngoài ra, khi những phần não đóng vai trò điều chỉnh cảm xúc và gắn bó không được kích thích ở thời kỳ sơ sinh (giống như xảy ra khi em bé thường xuyên bị bỏ mặc) thì những phần não bộ này sẽ không phát triển được. Hậu quả là việc này sẽ tạo ra một đứa trẻ có xu hướng bạo lực, bốc đồng và lạnh lùng. Ông kết luận rằng sự nhạy cảm và đáp ứng của cha mẹ (đối với con cái) kích thích và định hình những kết nối thần kinh ở những phần trọng yếu đóng vai trò điều khiển sự gắn kết và cảm xúc của bộ não. ((xem thêm nguồn tham khảo: 7, 8)

PHÁT TRIỂN VỀ XÃ HỘI, TÌNH CẢM VÀ TRÍ TUỆ BỊ SUY GIẢM

• Chuyên gia phát triển Sơ sinh, Tiến sĩ Michael Lewis, theo báo cáo ghi nhận nghiên cứu tại một cuộc họp của Viện Hàn Lâm Nhi Khoa Hoa Kỳ, kết luận rằng “Điều ảnh hưởng quan trọng nhất của sự phát triển về trí tuệ của một đứa trẻ là sự đáp ứng của người mẹ đối với những dấu hiệu của con mình.”

• Các nhà nghiên cứu đã phát hiện rằng những em bé thường xuyên bị lơ là khi khóc sẽ không phát triển được những kỹ năng xã hội và trí tuệ lành mạnh. (xem thêm nguồn tham khảo: 19)

• Tiến sĩ Rao và đồng nghiệp tại Viện Sức khỏe Quốc gia cho thấy rằng những trẻ sơ sinh khóc lâu (nhưng không phải do bị chứng đau bụng) trong 3 tháng đầu đời có điểm IQ trung bình thấp hơn 9 điểm khi 5 tuổi. Kỹ năng vận động tinh (fine motor skill) của các bé cũng phát triển kém. (xem thêm nguồn tham khảo: 2)

• Các nhà nghiên cứu tại các trường đại học tại Tiểu bang Pennylvania và Arizona tìm ra rằng những trẻ sơ sinh khóc quá nhiều trong những tháng đầu gặp nhiều khó khăn hơn trong việc điều khiển cảm xúc của mình và trở nên quấy hơn khi cha mẹ cố gắng dỗ dành vào 10 tháng tuổi (xem thêm nguồn tham khảo: 15)

• Nghiên cứu khác đã cho thấy những đứa trẻ này khóc dai hơn, ban ngày thì bám hơn và mất thời gian lâu hơn để trở thành những đứa trẻ độc lập (xem thêm nguồn tham khảo: 1)

NHỮNG THAY ĐỔI CÓ HẠI VỀ MẶT SINH LÝ

• Nghiên cứu về động vật và con người đã chỉ ra rằng khi bị cách ly khỏi cha mẹ thì trẻ nhỏ có thân nhiệt bất ổn, nhịp tim không ổn định và giảm giấc ngủ REM (ngủ động, giai đoạn ngủ phát triển não) (xem thêm nguồn tham khảo: 10, 12, 13)

• Tiến sĩ Brazy tại Trường Đại học Duke, và Ludinton-Hoe cùng đồng nghiệp tại Trường Đại học Case Western, trong 2 nghiên cứu riêng biệt, đã cho thấy rằng việc em bé khóc lâu làm cho huyết áp não, hormone stress tăng như thế nào, máu não bị ngăn trở và oxi lên não bị hạ như thế nào. Họ kết luận rằng người chăm sóc trẻ nên trả lời tiếng khóc của bé một cách nhanh chóng, phù hợp và toàn diện (xem thêm nguồn tham khảo: 3, 4)

Các nguồn tham khảo:

1. P. Heron, “Non-Reactive Cosleeping and Child Behavior: Getting a Good Night’s Sleep All Night, Every Night,” Master’s thesis, Department of Psychology, University of Bristol, 1994.

2. M R Rao, et al; Long Term Cognitive Development in Children with Prolonged Crying, National Institutes of Health, Archives of Disease in Childhood 2004; 89:989-992.

3. J pediatrics 1988 Brazy, J E. Mar 112 (3): 457-61. Duke University

4. Ludington-Hoe SM, Case Western U, Neonatal Network 2002 Mar; 21(2): 29-36

5. Butler, S R, et al. Maternal Behavior as a Regulator of Polyamine Biosynthesis in Brain and Heart of Developing Rat Pups. Science 1978, 199:445-447.

6. Perry, B. (1997), “Incubated in Terror: Neurodevelopmental Factors in the Cycle of Violence,” Children in a Violent Society, Guilford Press, New York.

7. Schore, A.N. (1996), “The Experience-Dependent Maturation of a Regulatory System in the Orbital Prefrontal Cortex and the Origen of Developmental Psychopathology,” Development and Psychopathology 8: 59 – 87.

8. Karr-Morse, R, Wiley, M. Interview With Dr. Allan Schore, Ghosts From the Nursery, 1997, pg 200.

9. Kuhn, C M, et al. Selective Depression of Serum Growth Hormone During Maternal Deprivation in Rat Pups. Science 1978, 201:1035-1036.

10. Hollenbeck, A R, et al. Children with Serious Illness: Behavioral Correlates of Separation and Solution. Child Psychiatry and Human Development 1980, 11:3-11.

11. Coe, C L, et al. Endocrine and Immune Responses to Separation and Maternal Loss in Non-Human Primates. The Psychology of Attachment and Separation, ed. M Reite and T Fields, 1985. Pg. 163-199. New York: Academic Press.

12. Rosenblum and Moltz, The Mother-Infant Interaction as a Regulator of Infant Physiology and Behavior. In Symbiosis in Parent-Offspring Interactions, New York: Plenum, 1983.

13. Hofer, M and H. Shair, Control of Sleep-Wake States in the Infant Rat by Features of the Mother-Infant Relationship. Developmental Psychobiology, 1982, 15:229-243.

14. Wolke, D, et al, Persistent Infant Crying and Hyperactivity Problems in Middle Childhood, Pediatrics, 2002; 109:1054-1060.

15. Stifter and Spinrad, The Effect of Excessive Crying on the Development of Emotion Regulation, Infancy, 2002; 3(2), 133-152.

16. Ahnert L, et al, Transition to Child Care: Associations with Infant-mother Attachment, Infant Negative Emotion, and Cortisol Elevations, Child Development, 2004, May-June; 75(3):649-650.

17. Kaufman J, Charney D. Effects of Early Stress on Brain Structure and Function: Implications for Understanding the Relationship Between Child Maltreatment and Depression, Developmental Psychopathology, 2001 Summer; 13(3):451-471.

18. Teicher MH et al, The Neurobiological Consequences of Early Stress and Childhood Maltreatment, Neuroscience Biobehavior Review 2003, Jan-Mar; 27(1-2):33-44.

19. Leiberman, A. F., & Zeanah, H., Disorders of Attachment in Infancy, Infant Psychiatry 1995, 4:571-587.

Việc điều trị Eczema có thể phải cần nhiều phương pháp khác nhau để khống chế bệnh. Như đã trình bày ở phần 1, hiện nay chưa có phương pháp điều trị dứt điểm bệnh này mà chỉ có những cách ngăn ngừa trước khi Eczema nổi lên và khống chế khi da bị viêm tấy. Vì vậy, phương pháp điều trị chia thành 2 phần: phòng ngừa mỗi ngày và điều trị khi da nổi Eczema.

I. PHÒNG NGỪA MỖI NGÀY

Vì da của người bị Eczema thiếu độ ẩm hoặc không giữ được độ ẩm lâu nên quan trọng nhất là giữ cho da luôn có độ ẩm cân bằng. Một số người cho rằng người bị Eczema không nên tắm mỗi ngày vì sẽ làm da mất độ ẩm, nhưng thực ra không phải như vậy! Em bé bị Eczema cần được tắm mỗi ngày bằng nước mát (không quá 30 độ C) để da được sạch sẽ, tế bào chết trôi đi để vi khuẩn không có cơ hội phát triển; đồng thời cần tránh những tác nhân kích ứng (nóng, khô, và châm chích).

Trẻ bị Eczema thường có da rất khô, làm cho da càng ngứa ngáy hơn. Khi ngứa bé sẽ gãi, da bị trầy xước sẽ bị viêm tấy và làm cho tình hình nặng hơn. Do đó, cần sử dụng kem dưỡng ẩm để tránh làm da bị khô. Đây chính là bước cực kỳ quan trọng trong việc khống chế Eczema. Kem dưỡng ẩm có thể sử dụng một mình, hoặc dùng kèm khi xức cortisone hoặc quấn ướt (wet dressing). Mẹ cần xức kem ẩm cho bé từ ba đến năm lần mỗi ngày, từ đầu tới chân. Đây là việc nên làm mỗi ngày như đánh răng rửa mặt vậy. Các sản phẩm dưỡng ẩm cơ bản chia thành 3 loại như sau: Ointment (cao) là một dạng dầu đặc (semi-solid) giúp dưỡng ẩm cho da. Ngoài petroleum jelly chỉ có một thành phần duy nhất, những loại ointment khác thường có chứa một ít nước hoặc các thành phần khác giúp cho ointment dễ thoa trên da hơn. Tuy nó giúp da giữ độ ẩm lâu hơn nhưng ít người thích vì nó làm cho da bóng nhẫy. Cream (kem) là một hỗn hợp đặc nhưng ít chứa dầu hơn ointment, làm cho da ít bị bóng bẩy hơn khi thoa. Cẩn trọng: kem thường chứa chất ổn định (stabilisers) chất bảo quản (preservatives) để giúp các thành phần chính không bị tách ra nhưng những chất này có thể gây kích ứng hoặc thậm chí là gây dị ứng cho một số người. Do đó, một loại kem có thể hợp với người này nhưng có thể gây dị ứng/kích ứng cho người khác. Lotion (nước dưỡng) là hỗn hộp gồm dầu và nước, nhưng nước là thành phần chính. Hầu hết các loại nước dưỡng đều không phù hợp với những người da khô vì nước bốc hơi khá nhanh. Vậy những sản phẩm dưỡng ẩm nào an toàn cho da bị Eczema? Việc dưỡng ẩm da không nên xem như là phương pháp điều trị Eczema mà là một phương pháp giữ độ ẩm và phòng tránh eczema. Tức là cần dưỡng ẩm da mỗi ngày, giống như ta cần vệ sinh răng miệng mỗi ngày để chống sâu răng nhưng khi răng có vấn đề thì cần điều trị chứ không chỉ tiếp tục vệ sinh răng.

Nên chọn các sản phẩm càng ít thành phần càng tốt, theo Hiệp hội Eczema Quốc gia của Hoa Kỳ thì Petroleum jelly và Mineral oil (dầu khoáng, loại không có chất phụ thuộc) là hai trong những sản phẩm an toàn nhất. Các sản phẩm tắm gội cho chất tẩy rửa hoặc xà phòng cần tuyệt đối tránh dùng cho người bị Eczema. Bé bị Eczema nên tắm ít nhất mỗi ngày một lần bằng nước không quá nóng (không quá 30 độ C) với một ít dầu (oil), chẳng hạn như olive oil (dầu oliu). Mỗi lần tắm không quá 10 phút và sau khi tắm xong thì lấy khăn mềm bằng cotton thấm nhẹ vào người bé để cho da khô ráo, tuyệt đối không chà xát làm da bị kích ứng. Sau khi tắm xong, lập tức thoa sản phẩm dưỡng ẩm lên cho bé (tốt nhất là trong vòng 3 phút để giữ lại một ít nước trong da bé, giúp da được ẩm lâu hơn).

II. ĐIỀU TRỊ KHI DA NỔI ECZEMA Tắm:

Tùy mức độ nặng của Eczema mà bé có thể được tắm với nước có pha một tỉ lệ nhỏ thuốc tẩy (bleach). Tại Úc, loại thuốc tẩy duy nhất được khuyên dùng là White King Bleach với tỉ lệ như sau: 12ml pha trong 10 lít nước. Tỉ lệ này thấp hơn tỉ lệ thuốc tẩy dùng trong hồ bơi và do đó khá an toàn cho bé. Ban đầu, có thể tắm bé mỗi ngày bằng nước có pha thuốc tẩy trong vòng 1 tháng, sau đó 3 lần trong 1 tuần trong vòng 1 tháng và giảm xuống còn mỗi tuần một lần trong 1 tháng. Nếu eczema nổi lại thì có thể tăng lại số lần tắm rồi giảm dần. Lý do White King Bleach được khuyên dùng vì đã có nghiên cứu trên sản phẩm này, sản phẩm này có thành phần phù hợp để điều trị khi Eczema khởi phát.

Tuy nhiên, ở Việt Nam nếu không có White King Bleach thì có thể dùng muối với tỉ lệ như sau: 100g muối pha với 10 lít nước (nhiều cha mẹ sẽ chọn cách này vì nó làm họ yên tâm hơn là pha thuốc tẩy với nước để tắm cho con). Lưu ý: KHÔNG tắm lại bằng nước ngọt/sạch sau khi đã tắm bé bằng nước có pha thuốc tẩy hoặc muối. Bé cũng cần được gội đầu và lau mặt bằng nước này khi tắm. Khi tắm với thuốc tẩy hoặc muối thì có thể một số bé sẽ cảm thấy da bị châm chích giống như muỗi đốt. Điều này là bình thường vì với nước tắm không pha thuốc tẩy hoặc muối cũng có thể sẽ làm bé cảm thấy như vậy. Lý do là da bé bị eczema cực kỳ nhạy cảm. Riêng nước bình thường (không pha bất cứ thứ gì) cũng có thể làm cho bé cảm thấy ngứa ngáy khi tắm. Cortisone: Nhắc đến cortisone khi điều trị Eczema, nhiều phụ huynh tỏ ra khá lo lắng vì những tác dụng phụ của nó. Tuy nhiên, cần hiểu đúng về cortisone để sử dụng đúng khi cần thiết. Cortisone là một hormone tự nhiên của cơ thể do vỏ tuyến thượng thận tiết ra (adrenal cortex). Thuốc này có tác dụng kháng viêm và làm cho eczema ổn định. Nhiều cha mẹ tỏ ý lo ngại rằng khi dùng cortisone thì sẽ phụ thuộc vào thuốc, rằng khi không xức thuốc nữa thì eczema sẽ quay trở lại. Thật ra không phải như vậy! Không phải không xức thuốc thì eczema quay trở lại, mà là eczema là một bệnh kinh niên, cho đến nay vẫn chưa có thuốc điều trị dứt điểm. Do đó, khi xức thuốc mà eczema lặn đi, không có nghĩa là nó hết mà eczema “chờ thời cơ” để quay trở lại bất cứ lúc nào! Sử dụng kem cortisone thế nào? Không nên xem cortisone là liệu pháp điều trị cuối cùng với eczema. Sử dụng cortisone đối với eczema tương tự như dập tắt một đám cháy trong rừng vậy. Ngay lập tức dập lửa khi bắt đầu nhen nhúm với nhiều nước để lửa tắt hẳn. Nếu không dùng đủ lượng nước cần thiết thì lửa sẽ cháy trở lại và có thể lan ra nhiều hơn nữa. Không nên đợi khi lửa đã lan ra hết rừng mới chữa cháy vì khi đó có thể phải dùng rất nhiều nước và mất thời gian khá lâu thì lửa mới tắt. Vì vậy, khi bôi cortisone, không nên bôi một lớp quá mỏng vì sẽ không hiệu quả (giống như xịt quá ít nước thì lửa không đủ để bị dập tắt). Cortisone dùng hiệu quả nhất là xức từ một đến hai lần khi da bị đỏ, ngưng xức khi da hết đỏ, tiếp tục khi da đỏ trở lại. Mỗi loại cortisone có liều lượng khác nhau cho từng bộ phận trên cơ thể. Nếu eczema nổi trên mặt, bác sĩ sẽ kê toa có liều lượng thấp hơn (nó còn có tên gọi là hydrocortisone). Hiện nay, loại cortisone phổ biến được bác sĩ tại Úc kê toa cho eczema là Advantan có thành phần là methylprednisolone (thoa trên cơ thể), loại thoa trên mặt có thành phần là hydrocortisone. Thoa sản phẩm làm ẩm trên da sau khi thoa thuốc. Nếu Eczema đã nổi lên thành một lớp dày có vẩy thì cần phải lau sạch vẩy trên da trước khi thoa thuốc mới hiệu quả. Cách làm như sau: ngâm vùng da bị ảnh hưởng vào nước ấm có pha nước muối, dầu hoặc thuốc tẩy, sau đó dùng khăn lau nhẹ; cách khác: thấm khăn vào nước ấm và đắp lên vùng da bị ảnh hưởng vài phút, sau đó nhẹ nhàng lau vẩy đi.

Cần lau vẩy trên da của bé trước khi bôi thuốc.

Nguồn ảnh: Bệnh viện Nhi đồng Hoàng Gia, Australia (The Royal Children Hospital, Australia)

Nếu vùng da bị ảnh hưởng chảy dịch ra, cần dùng khăn ẩm (loại dùng một lần) để đắp lên trong vòng từ năm đến mười phút mỗi nửa tiếng để dịch hết hẳn. Không nên bôi kem lên vùng có vẩy hoặc dịch mà cần phải làm sạch vùng da đó (kể cả da bị hở/trầy) rồi mới bôi thuốc. Lưu ý: nếu da ẩm vì bị chảy dịch thì cần làm khô ráo cho da, nếu da bị khô thì cần làm ẩm. Có nhất thiết phải dùng cortisone không? Không ai muốn dùng thuốc nếu như chưa thực sự cần thiết. Một số loại thảo dược được quảng cáo trên thị trường là có khả năng trị eczema, không chứa thuốc. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có đủ bằng chứng thuyết phục rằng một loại thảo dược cụ thể nào đó lại hiệu quả cho tất cả các trường hợp bị eczema. Do đó, việc điều trị eczema đòi hỏi sự kiên nhẫn và tìm hiểu rõ ràng để tránh những phản ứng phụ không cần thiết (ví dụ như dị ứng/kích ứng). Hiểu về eczema cũng như cấu trúc của da khi bị eczema ở phần 1 sẽ giúp cha mẹ quyết định việc chăm sóc da của con như thế nào. Nhiều cha mẹ thấy sau khi ngưng xức cortisone thì eczema quay trở lại, điều này không có nghĩa là khi xức thuốc thì eczema “hết” mà nó chỉ bị khống chế mà thôi.

Hơn nữa, vì lo ngại những phản ứng phụ của thuốc mà khá nhiều người chỉ thoa một lớp rất mỏng, không đủ để khống chế chỗ viêm nên eczema quay lại khá nhanh sau đó. Một trong những phản ứng phụ của cortisone mà nhiều người rất lo lắng đó là nó làm suy yếu hệ miễn dịch của trẻ, làm cho trẻ “không lớn nổi.” Thực ra điều này như thế nào? Phải hiểu như sau: Khi eczema khởi phát, năng lượng cơ thể bé được dùng để “chống” lại bệnh và do đó làm nó tiêu hao vào việc này hơn là những hoạt động khác. Đó là lý do tại sao “bé không lớn.” Hơn nữa, như đã trình bày ở phần 1, da là hàng phòng vệ đầu tiên của cơ thể. Nếu hàng phòng vệ đầu tiên bị tấn công và ngã gục thì đương nhiên những chiến tuyến bên trong sẽ phải tiêu hao khá nhiều binh lực. Quấn ướt (wet dressing) Wet dressing có lẽ còn xa lạ với nhiều phụ huynh ở Việt Nam trong việc điều trị Eczema, tuy nhiên đây là biện pháp được dùng khá phổ biến tại các nước có tỉ lệ bệnh cao như Úc và Anh. Bé cần được quấn ướt nếu như:

- Bé ngứa và gãi về đêm - Có máu chỗ bé nằm (vì gãi nhiều đến trầy xước)

- Eczema vẫn không thuyên giảm mặc dù đã được xức thuốc cortisone và dưỡng ẩm. Wet dressing rất hiệu quả vì: - Nó làm MÁT da, làm da bớt ngứa.

- Nó làm ẨM da lâu hơn

- Nó BẢO VỆ da khỏi bị gãi trầy xước (càng gãi càng ngứa, dễ bị nhiễm trùng)

- Nó GIÚP bé ngủ ngon hơn vì không phải thức dậy để gãi.

Những vật dụng cần thiết để quấn ướt:

- Tubifast: là một loại băng dùng cho việc điều trị Eczema, nó có dạng vải co giãn dệt thành ống. Tuy nhiên, nếu ở Việt Nam không có điều kiện thì phụ huynh có thể dùng loại băng quấn thông thường (mất thời gian hơn), hoặc bất kỳ sản phẩm nào có thể giúp tạo một lớp ngăn giữa da và lớp quần áo thông thường để vừa giữ ẩm, vừa tránh cho bé gãi gây nhiễm trùng do trầy xước.

- Thuốc cortisone (nếu bác sĩ kê toa) - Sản phẩm ẩm da (moisturiser)

- Nước ấm

- Thau - Dầu tắm (bath oil, loại dành cho eczema, hoặc dầu olive)

- Kéo Clip hướng dẫn:

Hoặc bạn có thể gõ: “Wet dressing for eczema” trên Youtube để tham khảo thêm. Chườm mát (cool compress) Cũng như quấn ướt, chườm mát rất hiệu quả khi sử dụng đối với Eczema, đặc biệt đối với những chỗ bị đỏ, nóng và ngứa. Cách làm như sau:

1. Cho một nắp (chừng 5ml) dầu tắm (bath oil) vào một chậu nước.

2. Nhúng khăn vào nước cho đến khi khăn ướt.

3. Lấy khăn lên và vắt bớt nước ra (không vắt kiệt).

4. Đắp khăn lên vùng da bị ảnh hưởng khoảng 5-10 phút cho đến khi da bớt đỏ.

5. Bôi sản phẩm ẩm da sau khi lấy khăn ra.

Cũng như việc bôi cortisone và quấn ướt, chườm mát không nên được xem như liệu pháp cuối cùng khi eczema khởi phát. Càng áp dụng sớm chừng nào, càng tốt chừng đó. Nếu để lâu, da càng dễ bị nhiễm trùng và việc điều trị sẽ tốn kém cũng như mất thời gian nhiều hơn.

III. NHỮNG LƯU Ý KHI DÙNG SẢN PHẨM LÀM ẨM DA VÀ THUỐC BÔI NGOÀI DA

1. Vệ sinh:

- Luôn rửa tay thật sạch trước khi thoa kem và thuốc cho bé. Tốt nhất nên có một lọ sát trùng (không cần rửa nước) trong tầm tay.

- Tránh “double dip” tức là cho tay vào hũ kem nhiều lần, tốt nhất nên dùng một que tre sạch lấy một lượng đủ dùng ra cho vào một cái nắp sạch để thoa cho bé. Nếu có loại bơm ra (không cần phải nhúng tay vào lọ/hũ kem) thì rất tốt.

2. Thoa như thế nào?

Đối với thuốc: Thoa một lượng vừa đủ hoặc nhiều hơn một chút và không thoa nhiều lần lượng thuốc đã lấy như thói quen của nhiều người vì lo sợ tác dụng phụ của thuốc cortisone. Nếu thoa nhiều lần thì vô tình thuốc sẽ thấm qua da của người thoa cho bé, đeo găng tay là tốt nhất nhưng không phải lúc nào cũng tiện lợi.

Thoa thuốc cho bé (bạn có thể nhìn thấy một lớp khá dày).

Nguồn ảnh: BabyHintsAndTips Đối với sản phẩm ẩm da: Thoa một lớp dày hơn nếu quấn ướt cho bé. Nếu quần áo ướt hoặc băng quấn ướt bị khô, có thể dùng một bình xịt nước để xịt vào bé thay vì cởi đồ bé ra để nhúng nước rồi mặc lại.

IV. QUẦN ÁO VÀ CHĂN MỀN:

Trẻ bị Eczema nên được mặc quần áo thoáng mát bằng chất liệu 100% cotton hoặc lụa. Để tránh gãi vào ban đêm gây trầy xước da, cha mẹ nên đeo găng tay bằng chất liệu cotton cho con, hoặc cũng có thể đeo vớ bằng cotton vào tay cho con để tránh bị tuột ra nửa đêm. Một số bé cũng bị nổi Eczema trên tay nên trước khi đeo găng tay cho con, phụ huynh cần bôi kem ẩm cho con.

Vào mùa lạnh, trẻ hay bị nổi Eczema hơn mùa hè vì độ ẩm thấp hơn và cha mẹ có thói quen mặc quá ấm cho con.

Nguồn ảnh: Pinterest

Tôi hi vọng nội dung trên đây sẽ phần nào giúp phụ huynh hiểu được một số vấn đề căn bản trong việc chăm sóc sức khỏe cho con mình khi bé bị Eczema. Các bạn có thể tham khảo thêm ở một số nguồn mà tôi liệt kê bên dưới. Phần 3 (đang viết): Liệu chế độ ăn uống có liên quan gì đến Eczem không?

Tài liệu tham khảo: Bài viết có sử dụng thông tin và kiến thức từ các nguồn sau:

Bệnh viện Nhi đồng Hoàng Gia tại Melbourne, Australia (The Royal Children Hospital) The Biology Behind Eczema and Psoriasis, Webmd Eczema causes, Webmd 50 things you can do today to manage eczema, Wendy Green Your guide to Eczema, Dr. Sarah Wakelin The Eczema Diet, Karen Fischer.

Eczema (Chàm hay còn gọi là bệnh viêm da cơ địa) là một rối loạn về da vừa tạm thời (temporary) vừa kinh niên (chronic skin disorders) tùy thuộc vào từng loại. Tuy rối loạn này không gây nguy hiểm nhưng lại đem đến khá nhiều phiền phức cho người mắc phải cũng như người thân. Bài viết này là một món quà tôi muốn gửi tặng đến tất cả các mẹ có con mắc phải chứng rối loạn này. Cũng như những bài viết khác, mỗi bài viết trên trang web này đều xuất phát từ tình yêu thương vô bờ dành cho các con của tôi. Bài viết này là một công trình tìm hiểu khá công phu với mục đích đầu tiên đó là khống chế Eczema cho Rô, con trai thứ 3, vì Rô bị Eczema từ lúc mới sinh. Eczema ở trẻ còn bị gọi một cách oan ức trong tiếng Việt là “chàm sữa” và sữa mẹ bị cho là nguyên nhân gây ra bệnh. Tuy nhiên, cái tên chàm sữa có lẽ xuất phát từ việc bé phát khởi bệnh ở độ tuổi đang bú mẹ chứ không phải do bú mẹ mà bé bệnh. Tôi đã trải qua những ngày tháng phải nói là rất “cực khổ” vì chăm sóc da cho Rô. Có những lúc thay đồ cho con mà khóc ròng vì da bé rất khô, khô đến nỗi da chết rơi ra trắng xóa như bột dù tôi điên cuồng giữ ẩm da cho con. Phải nói là “điên cuồng” vì mỗi lần thay tã là mỗi lần thoa kem, tối ngủ tôi cũng cầm hũ kem, đang ngủ mà giật mình dậy thì việc đầu tiên là cầm lấy hũ kem. Da Rô lúc nào cũng đỏ rực và khô ráp và con quấy khóc cả ngày lẫn đêm đến nỗi có ngày tôi không thể đặt bé xuống được hai phút! Xin lưu ý: những chia sẻ trong bài không thay thế được lời khuyên của bác sĩ và tôi xin phép không tư vấn về cách dùng thuốc nếu như những câu hỏi của bạn nằm ngoài hiểu biết của tôi.

I. TÌM HIỂU VỀ CẤU TRÚC CỦA DA VÀ DA CỦA NGƯỜI BỊ ECZEMA

Chúng ta vẫn coi thường vai trò của da cho đến khi có chuyện gì đó xảy ra. Bởi vì, nếu hỏi ai đó hãy kể ra một bộ phận quan trọng của cơ thể, hầu hết mọi người sẽ nhắc đến bộ não hay trái tim và chỉ có ít người nhắc đến da. Trong khi đó, nếu không có lớp lá chắn tối quan trọng này, cơ thể của chúng ta sẽ bốc hơi và chết trong vòng vài phút mà thôi. Không chỉ đơn giản là lớp bọc bên ngoài cơ thể, bộ da còn có nhiều chức năng quan trọng khác. Một trong những chức năng đó là bảo vệ cơ thể bên trong chống lại những hiểm nguy từ môi trường bên ngoài chẳng hạn như nhiễm trùng, hóa chất, thời tiết khác nghiệt và ánh nắng mặt trời. Da là cơ quan lớn nhất của cơ thể chúng ta. Da là bộ phận rất quan trọng đối với cơ thể vì nó đóng vai trò như hàng phòng thủ đầu tiên chống các tác nhân có hại xâm nhập vào cơ thể, giúp điều hòa nhiệt độ cơ thể và là cơ quan cảm giác giúp phân biệt được nóng, lạnh và tiếp xúc. Da là một cơ quan cảm giác lớn có nhiều dây thần kinh liên tục truyền tín hiệu đến não về môi trường bên ngoài, nó là nơi sản xuất ra những hóa chất quan trọng cho cơ thể chẳng hạn như vitamin D đồng thời cũng là nơi đào thải độc tố. Nếu như vì lý do nào đó mà một mảng da lớn bị mất, chẳng hạn như bị cháy nắng hoặc phỏng, thì hậu quả để lại sẽ rất nghiêm trọng. Đối với người bị eczema, sự rối loạn về da sẽ làm cho chức năng điều hòa nhiệt độ của da thường xuyên bị ảnh hưởng khiến họ có thể bị nóng lạnh liên tục. Da của họ cũng dễ bị mất nước, nên họ cũng thường xuyên cảm thấy bị khát nước và đồng thời da của họ cũng dễ bị nhiễm trùng/viêm. Da gồm có 3 lớp gọi là thượng bì (epidermis), trung bì hoặc bì (dermis) và hạ bì (hypodermis). Epidermis là lớp ngoài cùng của da, là hàng rào chống thấm nước và cũng là nơi thể hiện sắc màu của da. Dermis nằm dưới Epidemis, chứa các mô liên kết chặt chẽ (tough conective tissues), các nang lông và tuyến mồ hôi. Hypodermis gồm có lớp mỡ và các mô liên kết.

Cấu trúc da Để hiểu rõ hơn về da của người bị Eczema, chúng ta sẽ tìm hiểu về 2 lớp da trên cùng là Epidermis (Thượng bì) và Dermis (bì). Người viết sẽ nhấn mạnh những cấu trúc có liên quan đến eczema chứ không đi sâu vào cấu tạo của da. Thượng bì Lớp thượng bì được hình thành bởi hàng triệu tế bào da nhỏ gọi là “keratinocytes” có chứa một loại protein gọi là “keratin”. Những tế bào này liên tục phát triển về phía ngoài mặt (da) và sau đó chúng sẽ chết và rơi đi. Quá trình “lột da tự nhiên” này thường diễn ra mà chúng ta không hề hay biết và mất khoảng 4 tuần để một lớp tế bào keratinocytes hoàn tất “vòng đời” của mình. Nếu bạn thử dùng một miếng băng keo trong và dán vào da, sau đó gỡ ra thì bạn sẽ thấy miếng băng keo bị đục vì nó kéo theo những tế bào chết của da. Lớp đục này gọi là “stratum corneum” (hay còn gọi là “horny layer” tức là lớp sừng) và chỉ mỏng bằng một lớp khăn giấy. Lớp tế bào này có chức năng làm rào cản cho da và đóng vai trò cho phép hoặc không cho phép các chất xâm nhập vào da. Độ dày của lớp sừng tùy thuộc vào sự bố trí của các bộ phận trong cơ thể, chẳng hạn như nó sẽ dày hơn ở lòng bàn chân và mỏng hơn ở những khu vực nhạy cảm như cổ và mặt. Đối với những người bị Eczema thì lớp sừng dễ bị hư tổn do đó không giữ được độ ẩm của da, da sẽ bị khô và nứt giống như đồng ruộng bị hạn hán. Dưới lớp sừng là những lớp tế bào da được sắp xếp rất chặt chẽ và rải rác là các tế bào sắc tố và các tế bào có chức năng bảo vệ cho da. Những tế bào của lớp thượng bì được gắn kết với nhau bằng một loại keo đặc biệt là một hỗn hợp chất béo (lipids). Hỗn hợp này gồm có cholesterol, fatty acids (acid béo) và ceramides. Nếu lớp mỡ tự nhiên này được sản xuất không đủ (chẳng hạn như bị eczema), hoặc ảnh hưởng bởi hóa chất như xà phòng hoặc bột giặt thì lớp mỡ này sẽ bị trôi đi dễ dàng hơn. Điều này làm da mỏng đi và do đó da dễ bị khô, nứt và eczema. Những chỗ nứt này sẽ tạo điều kiện cho những vi khuẩn có hại xâm nhập vào da và làm eczem nặng hơn. Lớp bì Lớp bì nằm dưới lớp thượng bì và hai lớp này gắn kết rất chặt chẽ với nhau. Lớp bì có kết cấu chặt chẽ bởi vì nó chứa collagen và elastin đem lại sự săn chắc cho da. Càng lớn tuổi thì lớp collagen càng mỏng đi, do đó người già rất dễ bị tổn thương về da. Việc uống steroid thời gian dài hoặc dùng thuốc bôi có chứa steroid trong thời gian dài ở những vùng da nhạy cảm cũng sẽ làm lớp collagen mỏng đi. Nằm sâu dưới lớp bì là những nang lông (hair follicles), tuyến mồ hôi (sweat glands) và tuyến bã nhờn (sebaceous glands). Lớp bì chứa một mạng lưới các dây thần kinh và thụ thể (điểm tiếp nhận hay còn gọi là receptors) có nhiệm vụ ghi nhận và vận chuyển tín hiệu tiếp xúc (touch), lực (pressure), cảm giác (nóng, lạnh, đau và ngứa) đến não. Lớp bì cũng chứa các mạch máu (blood vessels), dịch mô (tissue fluid) và mạch bạch huyết (lymph vessels) đem các chất dinh dưỡng cho da và đào thải các chất thải. Lượng máu chảy đến da thay đổi tùy theo nhiệt độ cơ thể. Ví dụ như khi tập thể dục, lượng máu đến da sẽ nhiều hơn, giúp cơ thể thải bớt hơi nóng qua da. Máu trong các mạch máu vận chuyển oxy và dưỡng chất đến da cũng như các tế bào bạch cầu (white blood cells) có nhiệm vụ chống lại sự nhiễm trùng. Do đó, khi bị viêm thì da sẽ đỏ và sưng lên. Khi hết viêm thì da sẽ trở lại bình thường. Nếu lớp bì bị tổn thương nặng thì trong quá trình lành (healing process) thì lớp collagen mới sẽ được hình thành. Chính vì vậy mà chúng ta mới bị sẹo. Tuy eczema có ảnh hưởng đến bề ngoài của da nhưng phần lớn lại không để lại sẹo, ngoại trừ trường hợp bị khá nặng. Lớp elastin (đem lại sự đàn hồi cho da) sẽ bị hư tổn nếu tiếp xúc với ánh nắng trong thời gian dài, làm giảm sự đàn hồi của da và da sẽ sớm bị lão hóa và nhăn. Do đó, những người bị eczema cần tránh ánh nắng trực tiếp, nhất là trong những ngày có tia bức xạ (tia cực tím) cao.

II. ECZEMA LÀ GÌ?

Eczema hay còn gọi là dermatitis là một trong những bệnh phổ biến nhất về da. Eczema tiếng Hy Lạp có nghĩa là “sôi bỏng”, dermatitis có nghĩa là “viêm da”. Eczema là một bệnh viêm da. Thông thường, khi bị thương hay bị bỏng, các kháng thể (antibodies và cytokines) được sản xuất để chống lại các tác nhân viêm nhiễm để giúp da hồi phục, chính vì lý do này mà da bị đỏ, sưng và nóng lên. Vì vậy, nhiệm vụ của antibodies và cytokines được xem như là những “chiến sĩ” chống lại quân xâm lăng (vi khuẩn/virus). Giải thích thêm: antibodies là những chất do tế bào máu trắng (white blood cells) tạo ra có chức năng chống lại nhiễm trùng, cytokines là những chất dẫn truyền tự nhiên do các tế bào trong cơ thể sinh ra (kể cả tế bào máu trắng và tế bào da), chúng có nhiệm vụ kích hoạt hệ thống miễn dịch của cơ thể và hỗ trợ quá trình làm lành da. Tuy nhiên, ở những người bị eczema, những “chiến sĩ” này vẫn chiến đấu khi không có quân thù, và do đó gây ra những hư tổn không cần thiết cho môi trường xung quanh chúng, trong trường hợp này đó chính là da. Đây là cách đơn giản để giải thích về eczema và đồng thời giải thích tại sao những loại thuốc kháng viêm như steroids lại giúp cho việc điều trị khi bệnh khởi phát. Khi eczema khởi phát, tức là khi da bắt đầu bị viêm, thì các tế bào da (keratinocytes) bị phồng rộp và sưng lên, làm cho chúng tách rời nhau. Lớp thượng bì (epidermis) lúc này giống như một miếng xốp chứa đầy nước, lượng nước dư thừa đọng lại thành những mụn nhỏ li ti. Khi các tế bào da không còn bị kết dính nữa thì lớp da sẽ càng dễ bị bong ra, làm cho da bị khô. Khi da bị khô nứt, tức là nó không còn là lớp rào cản hiệu quả nữa và sẽ làm cho da dễ bị mất nước, vi khuẩn dễ xâm nhập vào da hơn. Khi vi khuẩn xâm nhập vào da thì da sẽ bị viêm, nóng, đỏ và ngứa.

Da bình thường và da bị eczema

III. NGUYÊN NHÂN GÂY RA ECZEMA

Cho đến nay người ta vẫn chưa tìm ra nguyên nhân chính xác gây ra eczema. Tuy nhiên, nếu trong gia đình có tiền sử về eczema, asthma (hen suyễn) hay dị ứng phấn hoa thì em bé sinh ra có nguy cơ sẽ mắc phải một trong những chứng này, dù rằng một số ít trường hợp bị eczema khi không có yếu tố gia đình. Nghiên cứu cho thấy một biến đổi về gene (genetic mutation) đã khiến một loại gene tên là filaggrin bị thiếu hụt. Filaggrin là một loại gene giúp tạo một rào chắn trên bề mặt da để giữ ẩm cho da và ngăn không cho tác nhân bên ngoài xâm nhập vào da, làm cho da có nguy cơ bị eczema. Tại Úc, 30% trẻ em mắc eczema. Mặc dù có các cách để khống chế eczema, cho đến nay người ta vẫn chưa tìm ra phương pháp điều trị bệnh này. Khoảng 50% trẻ em sẽ giảm bớt eczema vào tuổi lên 2 và 80% các em sẽ giảm bệnh vào tuổi lên 5. Những nơi bị eczema điển hình ở trẻ:

IV. NHỮNG TÁC NHÂN GÂY KÍCH ỨNG ECZEMA VÀ CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG TRÁNH

Các tác nhân gây kích ứng Eczema có thể chia thành 3 nhóm: NÓNG, KHÔ và CHÂM CHÍCH (PRICKLE). NÓNG (HEAT) Nhiệt độ nóng là một trong những tác nhân hàng đầu làm kích ứng Eczema.

Thông thường, trẻ ngứa ngáy hơn khi về đêm vì chăn nệm làm nhiệt độ da tăng. Hơn nữa, thói quen ủ ấm của cha mẹ vì sợ con lạnh thật ra đem lại khá nhiều phiền phức đối với trẻ bị eczema. Số liệu cho thấy trẻ em bị nổi eczema nhiều hơn vào mùa đông vì mùa đông cha mẹ có xu hướng mặc nhiều quần áo cho con. Tuy nhiên đối với trẻ có làn da đặc biệt nhạy cảm như trẻ bị eczema thì đây chính là nguyên nhân làm cho bệnh nặng hơn vào mùa đông. Theo khuyến cáo của Bệnh viện Nhi đồng Hoàng gia (Royal Children Hospital) thì nhiệt độ ban đêm lý tưởng trong phòng là không quá 15 độ vào ban đêm và không quá 20 độ vào ban ngày. Tốt nhất chỉ nên cho trẻ mặc một hoặc hai lớp quần áo bằng vải cotton. Nếu trẻ tham gia vào các hoạt động thể thao, hãy cởi bỏ bớt quần áo trước khi chơi, hoặc cho trẻ mặc một cái áo lót (singlet) ẩm bên trong quần áo thể thao. Trẻ bị eczema cần tránh mặc quần áo bằng len vì len sẽ làm cho nóng và do đó sẽ khiến bệnh nặng hơn. KHÔ (DRYNESS) Trẻ bị eczema có da khô, da càng khô thì càng bị ngứa và dễ bị viêm. Có nhiều thứ khiến da trẻ bị khô thêm, chẳng hạn như máy sưởi thổi trực tiếp vào người bé, các sản phẩm tắm gội có chứa xà phòng. Da bé sẽ bị khô hơn vào mùa đông vì độ ẩm thấp. Vì vậy, cần thoa kem dưỡng ẩm cho bé hàng ngày từ đầu đến chân. Tránh sử dụng khăn ướt sẵn (baby wipes) để lau chùi cho bé vì sẽ làm cho da bé bị khô và gây kích ứng da bé. CHÂM CHÍCH (PRICKLE) Quần áo có thể làm cho eczema tệ hơn nếu như nó có cảm giác “châm chích” (prickle). Đặc biệt là len, đường chỉ may, chỉ thêu, mác quần áo… rất dễ kích ứng da bé. Vải cotton và lụa là lựa chọn lý tưởng cho quần áo cũng như chăn mền dành cho bé. Nếu bạn sờ vào vải và thấy cảm giác “châm chích” tức là nó sẽ làm cho bé rất ngứa ngáy. Nếu đường chỉ may bị cứng, hãy lộn quần áo ra (mặc ở mặt trái), cắt nhãn mác quần áo (thường ở cổ áo).

Chất liệu len gây kích ứng với trẻ bị Eczema.

Nguồn ảnh: Craftsy Phần 2: Điều trị

I. Thuốc kháng sinh được phân loại như thế nào?

Có 2 nhóm kháng sinh có tên gọi như sau:

- Bacteriostatic: ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn

- Bactericidal: giết vi khuẩn, đồng thời sau đó cũng bị “tử trận” luôn. Các bạn để ý tiếp vĩ ngữ (sufix) “cidal” của từ này nhé, nó là từ “suicidal” (tự tử), thấy quen quen trên tin tức hằng ngày về những vụ “ôm bom cảm tử” không? Tức là “tự sát” khi tiêu diệt “kẻ thù” đó (ví von cho vui để dễ nhớ). Bactericidal dựa vào hệ miễn dịch của cơ thể để quét sạch vi khuẩn (gây bệnh).

Mục tiêu của việc sử dụng kháng sinh là hạn chế sự phát triển của vi khuẩn cho tới khi hệ miễn dịch của cơ thể có thể đủ sức chống lại vi khuẩn. Để chọn loại kháng sinh phù hợp, cần xác định loại vi khuẩn gây bệnh

II. Những lưu ý khi sử dụng thuốc kháng sinh theo độ tuổi:

1. Đối với trẻ em:

Hệ tiêu hóa và hệ thần kinh trung ương của trẻ em rất nhạy cảm với kháng sinh vì có nhiều phản ứng phụ hơn. Cần chú ý tình trạng dinh dưỡng cũng như mất nước của trẻ nếu phản ứng phụ xảy ra chẳng hạn như tiêu chảy, biếng ăn, và ói mửa. Trẻ càng sớm tiếp xúc với kháng sinh thì càng dễ mẫn cảm với kháng sinh. Đặc biệt, tình trạng bội nhiễm (superinfection) là một vấn đề khá phổ biến ở trẻ. Chẳng hạn như nấm miệng (oral candidiasis) là một bệnh bội nhiễm thường thấy, làm cho bé ăn uống khó khăn.

Nhiều loại kháng sinh không có hiệu quả nếu dùng cho trẻ em, do đó cần cân nhắc cẩn thận khi sử dụng cho trẻ. Chẳng hạn, thuốc thuộc nhóm fluoroquinolones gây hại đến việc phát triển xương sụn và do đó không nên dùng cho trẻ đang lớn. Việc sử dụng kháng sinh ở trẻ em cần phải được kiểm tra cẩn thận để đảm bảo trẻ nhận đúng liều để bảo đảm việc điều trị vi khuẩn cũng như giảm phản ứng phụ.

Việc sử dụng kháng sinh để điều trị bệnh viêm tai, vốn khá phổ biến ở trẻ, là một vấn đề gây tranh cãi. Các nghiên cứu cho rằng việc sử dụng thuốc chống viêm hay chống nghẹt mũi (như nước muối sinh lý) đúng cách cũng có tác dụng tương tự như thuốc kháng sinh mà không gây nguy cơ kháng thuốc.

Các phụ huynh vì không muốn thấy con bệnh nên có thể yêu cầu bác sĩ cho thuốc kháng sinh để trị bệnh cho con. Tuy nhiên, phụ huynh cần nhận thức rằng việc cắt giảm việc sử dụng kháng sinh là cần thiết khi con bệnh.

2. Đối với người lớn:

Nhiều người cho rằng kháng sinh có thể trị sốt hay tất cả các bệnh. Tuy nhiên, cần hiểu rằng kháng sinh chỉ có tác dụng nhất định với một loại vi khuẩn cụ thể và thường sẽ mang lại những ảnh hưởng không tốt nếu sử dụng không cần thiết nếu như bệnh do virus gây ra, chẳng hạn như cảm cúm thông thường.

Khi sử dụng kháng sinh, cần lưu ý phải dùng hết thuốc theo chỉ định, không để dành thuốc không uống hết cho lần bệnh sau hoặc cho/tặng bạn bè có cùng triệu chứng bệnh giống mình.

Phụ nữ có thai và cho con bú nên tránh dùng kháng sinh nếu như lợi ích của việc sử dụng này lớn hơn việc đem lại những nguy cơ tiềm ẩn cho thai nhi hoặc trẻ sơ sinh. Chẳng hạn, thuốc tetracylines gây ố men răng vôi hóa xương đang phát triển ở trẻ. Những loại thuốc này có thể gây ra hiệu quả nghiêm trọng với trẻ sơ sinh. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ nên sử dụng thêm biện pháp tránh thai khi uống những loại thuốc này vì một số kháng sinh làm giảm hiệu quả của thuốc ngừa thai, dẫn đến việc có thai ngoài ý muốn.

3. Đối với người già:

Những biểu hiện nhiễm trùng/nhiễm khuẩn của người lớn tuổi/người già không phải lúc nào cũng giống như những bệnh nhân khác. Vì vậy cần lấy mẫu thử và xét nghiệm đặc biệt quan trọng với đối tượng này.

Người già, cũng giống như trẻ em, có thể nhảy cảm với phản ứng phụ của thuốc kháng sinh. Do đó tình trạng dinh dưỡng và nước của những bệnh nhân này cần được theo dõi chặt chẽ, đặc biệt khi hệ thần kinh trung ương bị ảnh hưởng khi dùng thuốc. Nếu nguy cơ suy gan hoặc thận có thể lường trước được (đặc biệt đối với người khá nhiều tuổi hoặc có tiền sử nghiện rượu/bia, và những người đang uống những loại thuốc có thể gây độc hại cho gan và thận) thì cần giảm liều xuống và theo dõi thường xuyên hơn.

Giống như những lứa tuổi khác, người già cũng cần uống thuốc đúng và đủ liều, thậm chí khi uống vài ngày đã thấy khỏe thì cũng không nên ngưng uống, hoặc để dành thuốc để dùng cho những lần sau.

III. Những nguyên tắc chung khi sử dụng thuốc kháng sinh:

- Mục tiêu của thuốc kháng sinh là HỖ TRỢ cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh.

- Thuốc gây hại cho tác nhân gây bệnh nhưng không làm tổn hại nghiêm trọng đến chắc năng sinh hóa học bình thường của cơ thể.

- Thuốc dùng dự phòng cho những bệnh nhân phẫu thuật khi nguy cơ nhiễm trùng tăng cao.

- Bệnh nhân có tiền sử hen suyễn, dị ứng phấn hoa hay chàm (eczema) thường dễ bị phản ứng phụ với PCN (Peniciline). Nếu bị dị ứng với PCN, 10 trong số này cũng bị dị ứng với cephalosporins.

- Khi sử dụng thuốc kháng sinh, bệnh nhân cần được theo dõi về tính hiệu quả của thuốc và phản ứng phụ.

- Việc theo dõi bội nhiệm đóng vai trò quan trọng khi dùng thuốc kháng sinh.

I. Kháng sinh là gì?

Kháng sinh là hóa chất có khả năng khống chế sự phát triển của một vi khuẩn cụ thể hoặc làm chết vi khuẩn gây bệnh cụ thể.

II. Vi khuẩn là gì?

Vi khuẩn là những đơn bào sống không có nhân (Prokaryotic cell), có chứa chất lỏng gọi là bào tương (cytoplasm) được bao bọc bởi màng tế bào (cell membrane/plasma membrane) và thành tế bào (cell wall). Tế bào chứa DNA trong tương bào dưới dạng nhiễm sắc thể (chromosome).

Nhiều người nhầm lẫn giữa vi khuẩn (bacterium) và vi-rút (virus). Vi khuẩn lớn hơn virus rất nhiều. Đặc biệt sự khác nhau quan trọng nhất là vi khuẩn có thể bị tiêu diệt bởi kháng sinh (hay còn gọi là trụ sinh) nhưng virus thì không. Do đó kháng sinh không có tác dụng đối với các bệnh do virus gây ra.

Vi khuẩn

III. Vi khuẩn gây bệnh (pathogenic bacteria).

Vi khuẩn gây bệnh được phân loại theo hình dáng của chúng. Có bốn nhóm chính như sau:

Trực khuẩn (Bacilli): Có hình dáng giống như cái que, dài khoảng 0.03mm. Các bệnh như thương hàn (typhoid) và viêm bàng quang (cystitis) do vi khuẩn thuộc nhóm này gây ra.

Khuẩn cầu (Cocci): Có hình cầu (tròn) với đường kính khoảng 0.001mm. Tùy theo loại, khuẩn cầu có thể chia thành nhiều dạng, chẳng hạn như theo cặp hay cụm.

Khuẩn xoắn (Spirochaetes): Có hình xoắn, các bệnh lây qua đường tình dục do khuẩn xoắn gây ra, chẳng hạn như bệnh giang mai (syphilis).

Khuẩn phẩy (Vibrio): Có hình giống dấu phẩy. Bệnh tả (Cholera) là do khuẩn phẩy gây ra.

Các loại vi khuẩn (Click vào hình để xem rõ hơn)

Đặc điểm của vi khuẩn:

Hầu hết các vi khuẩn, trừ khuẩn cầu, chuyển động nhờ vào đuôi (flagella) hoặc bằng cách “uốn éo” từ bên này sang bên kia. Vi khuẩn sinh sôi bằng cách tự nhân đôi, mỗi tế bào nhân đôi lại tiếp tục nhân đôi và cứ tiếp tục như thế, một tế bào vi khuẩn có thể có thể sinh sôi thành 500.000 tế bào như vậy hoặc hơn chỉ trong vòng 8 tiếng.

Nếu điều kiện môi trường không phù hợp với vi khuẩn, chúng sẽ chuyển thành trạng thái “biến hình” ở dạng “mầm” hay còn gọi là “bào tử” hay “mầm mống” và chờ đợi điều kiện thuận lợi để “hiện hình trở lại”. Trị “mầm bệnh” (spores) khó hơn trị vi khuẩn nhiều vì chúng có một lớp màng bọc bảo vệ bên ngoài.

Phân loại vi khuẩn:

Vi khuẩn được phân loại theo 2 nhóm chính gọi là Gram Dương (Gram Positive hay còn gọi là Gram+) và Gram Âm (Gram Negative hay còn gọi là Gram-) bằng phương pháp nhuộm do Christian Gram khởi đầu vào năm 1884.

Mẫu vi khuẩn được xử lý qua nhiệt và sau đó được nhuộm màu.

Gram+ có màu tím đậm và Gram – có màu đỏ, và có thể được nhìn thấy qua kính hiển vi.

Vi khuẩn cũng có thể được phân loại theo Aerobic (vi khuẩn tồn tại nhờ Oxygen, còn gọi là khuẩn hiếu khí) và anaerobic (vi khuẩn không phụ thuộc vào Oxygen để tồn tại, còn gọi là khuẩn yếm khí).

IV. Vi khuẩn gây bệnh (pathogenic bacteria) tấn công cơ thể người như thế nào?

Để gây bệnh, vi khuẩn tiếp cận cơ thể chúng ta qua nhiều đường, ví dụ:

- Vết thương hở.

- Thức ăn và nước uống bị nhiễm khuẩn

- Tiếp xúc gần với người đang nhiễm bệnh

- Tiếp xúc với chất thải (phân, nước bọt) của người đang nhiễm bệnh

- Hít thở gần người đang nhiễm bệnh khi người đó ho hay hắt hơi

- Tiếp xúc gián tiếp, chẳng hạn như đụng chạm các bề mặt bị nhiễm khuẩn, như vòi nước, đồ chơi, tay nắm trong toilet, tã em bé (bị bệnh)

Quên rửa tay sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi tiếp xúc với thú vật cũng là cách đưa vi khuẩn vào người.

V. Cơ thể người phản ứng như thế nào khi bị vi khuẩn tấn công?

Nếu chẳng may bạn bị một cái nhọt ở chân, bạn sẽ thấy vùng da xung quanh cái nhọt trở nên đỏ và sưng tấy. Đó là do lưu lượng máu tăng lên, báo hiệu cho hệ miễn dịch cử “binh lính” để tiêu diệt “quân giặc” (vi khuẩn). Mỗi anh lính như vậy gọi là một kháng thể (antibody) có nhiệm vụ tiêu diệt từng tên giặc (bacterium).

(Tên gọi khác: Hồi ký những ngày ở bệnh viện)

Thứ tư, ngày 18 tháng 04 năm 2007

Gửi bạn,

Nếu hỏi tôi cách đây mấy tháng về “vụ án” này thì tôi sẽ đỏ mặt và lắc đầu nguầy nguậy vì rất xấu hổ, nhưng nay cái dây thần kinh mắc cỡ của tôi đã bị đứt cái phựt rồi nên tôi mới mạnh dạn mà kể cho bạn nghe, hay nói khác hơn là tôi đang hồi tưởng lại những ngày tháng đã qua: Những ngày tháng nằm viện.

Hoặc nếu bạn là người thẳng tính, tôi sẽ đặt cho bài viết này một cái tên thực tế hơn: “Tôi đã cắt “chỗ ấy” như thế nào?”

Chuyện kể rằng một ngày nọ, BS phán một câu xanh rờn trong bệnh án của tôi: “Trĩ hỗn hợp. Bệnh nhân có chỉ định nhập viện phẫu thuật.” Hic, trời đất như quay cuồng trước mặt tôi “Thế là tôi sẽ bị cắt ư…”. BS nhẹ nhàng bảo: “Nếu em không phẫu thuật bây giờ thì sau này có em bé sẽ mệt đó. Nhìn em anh đoán là chưa có gia đình phải không?”

Sau khi nghe tôi “Dạ”, BS bảo: “Đây là số điện thoại của anh, khi nào cần em cứ gọi nhé.” Hơi bất ngờ vì sự nhiệt tình của bác (tôi hay gọi các BS bằng cái từ “bác” + tên BS), nhưng tôi vẫn lưu số điện thoại và cám ơn lia lịa trước khi ra về.

Hôm sau, tôi có điện thoại: “Chào em, BS. Long đây. Em khỏe không? Àh như thế này, để anh cho em uống loại thuốc này rồi hẵng tính sau nhé!” Tôi chột dạ nghĩ: “Trùi, không biết bác ấy đang làm gì, hay là tiếp thị thuốc?”. Đúng là tôi lo xa quá, vì ngay sau đó bác liền bảo: “Em có BHYT nên không phải lo đâu, yên tâm.” Lòng tôi cảm động khôn tả, trùi ui phải chi ai có thẻ BHYT cũng được ưu ái như tôi thì tốt biết mấy! rooling:

Rốt cuộc thì tôi vẫn nhận thuốc, vẫn uống thuốc; nhưng vẫn phải mổ. Hôm đi xét nghiệm để chuẩn bị mổ, tôi rụt rè hỏi BS nhận bệnh: “Anh ơi, thế em phải mổ thật à?”

BS trợn mắt: “Thế có mổ không? Không mổ thì thôi nhé?” Tôi hoảng vía: “Dạ ý em không phải vậy. Ý em là bệnh của em nhất định phải mổ không, hay là uống thuốc có thể khỏi được?” Có lẽ động lòng trước vẻ mặt thê thảm của tôi, BS bảo: “Vì em bạn gái của BS Long (?) nên anh nói tình cảm để em nghe: phải mổ thôi.”

Tôi tròn mắt: “Hả, anh nói gì? Ai nói anh em là…”

“Chứ còn gì nữa! Không là bạn gái sao anh í lại gửi gắm cho tôi đủ điều thế?” BS cười trêu chọc… Hic…. Lúc đó tôi chả thèm thanh minh nữa, vì đang tưởng tượng ra cái viễn cảnh bị “cắt” là hãi hùng lắm rồi.

Tối Chủ nhật. Tôi nhập viện để Thứ Hai mổ sớm. Trong lòng vô cùng lo lắng nhưng trước khi đi ngủ, tôi không quên nhắn tin cho con bạn thân của mình: “T2 tao mổ, tao nhập viện rồi, đang nằm ở phòng 205, lầu 2, khoa Ngoại.”

Sáng Thứ hai. Tôi hồi hộp và lo lắng vô cùng vì sắp bị vô lò mổ, ý quên, bàn mổ. Nếu bạn là tôi, thì sau đây là những thảm cảnh sẽ xảy ra với bạn:

Này nhé, bạn được bảo là ngồi lên cái bàn mổ, sau đó bạn duỗi chân thẳng ra, cúi gập người xuống. BS sẽ chích một mũi thuốc gây tê vào màng cứng sau lưng bạn (phần cột sống gần xương cụt), bạn sẽ tái mặt và toát mồ hôi vì sợ và vì đau, có khi bạn sẽ khóc. Lúc ấy, BS sẽ bảo: “Có gì đâu mà khóc, nhẹ hều à. Không sao đâu em.”

Thuốc đi tới đâu thì các ngón chân của bạn sẽ tê liệt đến đó, và sẽ tới lúc phần cơ thể bên dưới của bạn sẽ “đơ” ra và bạn sẽ không còn ngồi được nữa. Khi ấy, BS sẽ tới, nắm hai bàn chân của bạn, và thản nhiên tước đoạt cái quần của bạn. Bạn có chống cự cũng vô ích vì khi đó bạn đã bị chích thuốc tê, bạn có xấu hổ cũng vô tác dụng vì khi đó dây thần kinh xấu hổ của bạn cũng bị tê theo, chỉ còn lại cảm giác sợ hãi mà thôi.

Tiếp theo, BS sẽ lấy một miếng vải màu xanh lá cây che đi phần cơ thể bên dưới của bạn, sau đó các bác tha hồ “tùng xẻo” mà bạn không có cảm giác gì cả, bạn sẽ không biết gì cả, chỉ nghe tiếng kéo cắt “két két” và tiếng “xịt xịt” kèm một mùi giống như mùi thịt cháy.

Thời gian mổ là 30 phút, trong 30 phút ấy bạn sẽ nghe được những câu chuyện như sau:

- Anh mua miếng đất ấy hơn 500 triệu hả? Rẻ đấy, mua trễ một tí là đất sốt lên đấy. …….

- Nghe nói em chơi chứng khoán hả? Được không? Anh cũng muốn thử vận may một tí. …..

- Trời ạ hôm qua bị chồng con Hương quậy ngủ chả được, nó cứ điện thoại vào mà chửi liên hồi. - Ủa, nghe nói là li dị rồi mà?

- Thì đó, tại li dị rồi nên nó mới chửi… Và đại loại như thế.

Sau khi mổ xong, bạn sẽ được chuyển tới phòng hậu phẫu và nằm ở đó khoảng 3 tiếng. Khi bạn đang nằm thì sẽ có một lão BS (hay kỹ thuật viên gì đó) đi ngang qua, giở tấm đắp lên (khi bạn chẳng có quần) và hỏi: “Mổ gì đấy em?” Bạn sẽ thều thào và trả lời: “Dạ, mổ cắt trĩ.” Tiếp theo, sẽ có một tên nữa, cũng giở tấm đắp lên, hỏi: “Em co chân được chưa?” Và vì bạn chặc lưỡi tự nhủ rằng chẳng có gì “dưới ấy” mà hắn phải xem nên bạn sẽ bảo hắn: “Bây giờ em đá anh cũng được nữa!”

Công đoạn tiếp theo là bạn sẽ được mang về phòng bệnh. Lúc ấy bạn vẫn chưa thấy đau vì thuốc tê vẫn còn. Khi thuốc tê hết, bạn sẽ thấy đau khủng khiếp, bạn sẽ nhận ra rằng người ta đã nhét một miếng gạc vào “chỗ ấy” của bạn và bao bọc nó bằng một miếng gạc khác “hoành tráng” hơn. Tối đến, bạn sẽ van nài y tá truyền thuốc giảm đau cho bạn, mặc cho lời răn đe “Truyền nhiều sẽ hư gan”. Bạn sẽ tự nói với mình rằng: “Thà chết còn hơn.” Nếu bạn là người huyết áp thấp thì bạn sẽ xỉu ngay sau khi đặt chân xuống đất để đi vì máu chưa lưu thông kịp cho nên tốt nhất bạn phải nằm im một chỗ cho tới khi bạn cảm thấy cái bàng quang mình căng tức lên thì bạn sẽ hiểu là mình có nhu cầu.. đi tè.

Vì bạn không thể tự đi được nên sẽ rất là khốn khổ cho người yêu/chồng của bạn phải vác bạn từ giường bệnh vào toilet. Nếu bạn chưa có gia đình thì đương nhiên người giám sát sẽ là mẹ hiền yêu quí của bạn, và người yêu của bạn chỉ có thể nhìn thẳng và nhìn ngang chứ không được nhìn xuống.

Vì bạn phải nằm một chố nên tay chân bạn sẽ tê cứng, tê như có ai vác một tảng đá bự mà đè lên. Người thân của bạn sẽ xúm lại xoa bóp nhưng tất cả đều vô dụng cho tới khi bạn phải tự tập lấy cho máu lưu thông.

Vì người ta nhét miếng gạc vào hậu môn của bạn nên bạn sẽ cảm thấy vừa đau đớn, vừa khó chịu. Bạn sẽ van nài BS cho bạn lấy ra. Làm sao bạn lấy ra được vì khi ấy bạn đau khủng khiếp, bạn sẽ phải nhờ đến bàn tay của mẹ hiền yêu dấu để tống khứ cái của nợ ấy đi giùm bạn.

Bạn được khuyên là phải ăn nhiều để đi ngoài sớm, càng đi ngoài sớm thì bạn càng chóng lành. À, đi ngoài ở đây tức là đi ị đấy ạ.

Khi bạn đi ị, bạn sẽ đau đớn vật vã vô cùng. Khi ấy bạn sẽ thấm thía câu nói: “Khi vui thì người ta sẽ vui giùm bạn, còn khi đau bạn chỉ đau một mình.” Nếu bạn chưa tin, cứ tưởng tượng đi, bạn sẽ hãi ngay mà.

Hãy tượng tượng đi, mỗi lần đi ị xong là tướng đi của bạn rất đặc biệt và chỉ…bò thì bạn mới bớt đau. Hoặc bạn sẽ có tư thế “ngực quận Tân Bình mà mông thì ở tận… Thủ Đức”. Chỗ vết thương của bạn sẽ ra máu và đêm đến bạn sẽ phải lót một miếng thấm ở chỗ nằm.

Rồi một ngày sau thì bạn sẽ gặp “tai nạn hàng tháng” nếu bạn là phụ nữ. Rốt cuộc, tất cả các “entry” của bạn đều “hộc máu” và bạn thì vô cùng lo lắng vết mổ sẽ bị nhiễm trùng. Và vì tò mò, trước khi nhập viện bạn có thủ sẵn một tấm gương, bạn soi xuống sẽ thấy vết mổ để lại một cái cục to bằng đầu ngón tay út, sưng tấy, đỏ mọng.

Mỗi lần đi ị, bạn sẽ nói với mình rằng: “Thà….đau đẻ còn hơn” vì theo bạn đau đẻ bạn còn lời được một em bé, chứ còn đi ị kiểu này bạn chả lời lộc gì cả, chỉ thấy đau đớn vô cùng mà thôi.

Bảo đảm khi đau bạn sẽ rên la khắp phòng, bạn không còn nghĩ tới chuyện xấu hổ, mà chỉ nghĩ đến cơn đau của mình thôi. Bạn vừa đau vừa tủi thân, vừa giận tím mặt tím mũi vì mấy đứa bạn thân nhất của bạn không đứa nào thăm bạn. Vì sao ư? Ai bảo bạn nhắn tin cho tụi nó vào ngày 1.4 chứ? Mặc dù bạn chưa bao giờ lừa tụi nó vào ngày này cả.

Bạn không tin ư?

Nếu bạn muốn nếm trải đau thương như tôi, hãy làm theo những điều sau:

1. Lười vận động

2. Uống ít nước

3. Không ăn rau, chất xơ

4. Ngồi nhiều

5. Nín ị mỗi khi bạn mắc ị

6. À, đặc biệt khi bạn mang thai và sinh con thì bạn sẽ có 70% nguy cơ bị bệnh này cho dù bạn có muốn hay không.

Còn nếu bạn có những triệu chứng sau:

1. Táo bón

2. Đi cầu ra máu

Thì hãy nhanh nhanh xem lại chế độ ăn uống và sinh hoạt của mình, sau đó gặp BS khám ngay. Vì việc đi cầu ra máu có thể vừa là bệnh, vừa là triệu chứng của bệnh.

Nếu là bệnh thì thông thường là bệnh trĩ.

Nếu là triệu chứng thì thông thường là triệu chứng của bệnh ung thư trực tràng. Hãy coi chừng sức khỏe của bạn.

Cuối cùng, tôi mong rằng bạn sẽ không bao giờ giống như tôi.

Truyện kể rằng khi An Dương Vương cưỡi ngựa cùng con gái là Mỵ Nương ở sau lưng để chạy khỏi quân của Triệu Đà thì thần Kim Quy đã hiện lên bảo: “Giặc đang ở sau lưng nhà ngươi đó!” Nhà vua quay lại, thấy con gái đang rắc lông ngỗng nên tức giận rút gươm chém chết nàng. (Mỵ Châu – Trọng Thủy) Câu chuyện cho thấy có những thứ gây hại cho chúng ta lại ở rất gần ta mà không biết. Bài viết này nhắc đến một “bọn giặc” ở chính đôi tay của chúng ta. Đó là những vi khuẩn có hại, thậm chí có thể gây chết người nếu tay không được rửa sạch. Tổ chức Y tế Thế giới đã ban hành hai văn bản quan trọng về việc giữ gìn vệ sinh tay tại các cơ sở y tế để tránh sự lây lan của các bệnh nhiễm trùng ở môi trường bệnh viện. 1. WHO Guidelines on Hand Hygiene in Health Care 2. Hand Hygiene in Outpatient and Home-based Care and Long-term Care Facilities Năm 2005 WHO thực hiện chiến dịch Patient Safety (Vì sự an toàn của bệnh nhân) với chủ đề “Clean Care is Safer Care” để giảm sự lây lan của các bệnh nhiễm trùng ở môi trường bệnh viện. Vào ngày 5 tháng năm 2009, WHO mở lại chiến dịch này với tên gọi “Save Lives: Clean Your Hands” (Để cứu người: Hãy Làm sạch Đôi tay của bạn _ Mình không dịch “clean” là “rửa” vì nếu rửa không đúng cách thì tay không sạch được).

I. GIỚI THIỆU

Khi vào nhà vệ sinh công cộng, nếu quan sát bạn có thể thấy người khác chỉ rửa tay dưới vòi nước chừng một vài giây rồi đi ra, hoặc có người không rửa gì cả. Bạn có nghĩ là mình đang/đã từng làm giống như họ không? Không phải ai cũng biết rằng virus và vi khuẩn có thể sống sót trong vòng 2 giờ hoặc hơn ở các tay nắm cửa, bàn phím và những nơi mà tay chúng ta có thể chạm vào. Vì vậy, rửa tay là biện pháp hữu hiệu nhất và dễ dàng nhất mà tất cả mọi người đều làm được để tránh các bệnh truyền nhiễm do tiếp xúc cho bản thân và những người thân yêu. Trong cơ thể của con người, đôi tay là bộ phận “bẩn” nhất, là nơi có thể phát tán bệnh nhanh nhất và nguy hiểm nhất mà chúng ta không thể kiểm soát được. Bởi lẽ những mầm bệnh không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Một ví dụ, nếu một người cảm cúm đứng gần bạn hắt xì mà không che miệng, bạn có thể biết hoặc lường trước được là có thể mình sẽ bị lây bệnh. Nhưng nếu người ấy lấy tay che miệng khi hắt xì, và sau đó vô tình bắt tay bạn hay động chạm vào người bạn, bạn có thể bị lây bệnh mà không hề biết! Trong hoàn cảnh gần giống như vậy, người ấy không động vào người bạn, nhưng tay lại cầm vào tay nắm cửa mà 5 phút sau bạn sẽ phải đụng vào để mở cửa, bạn cũng sẽ có nguy cơ lây bệnh từ người ấy nếu như bạn không rửa tay. Nguyên nhân cũng chỉ có một, tức là người bị bệnh không rửa tay sau khi che miệng hắt xì. Bàn tay bị nhiễm khuẩn từ nước tiểu, nước bọt, dịch nhầy, phân cũng như các chất lỏng khác từ cơ thể người (body fluids) có thể dễ dàng phát tán các virus gây bệnh cúm, khuẩn liên cầu (streptococcus), khuẩn tụ cầu (staphylococcus) và nhiều khuẩn chết người khác. Nếu sau khi đi vệ sinh mà không rửa tay sạch thì khuẩn trên tay bạn, cho dù chỉ ở đầu ngón tay, cũng có thể phát tán qua đồ ăn thức uống hoặc trực tiếp vào miệng bạn. Những bệnh đó gồm có Salmonellosis (gây ra do khuẩn xanmon), Hepatitis A (virus viêm gan A), Enterovirus (bệnh lây lan rất nhanh, đặc biệt cực kỳ nguy hiểm cho phụ nữ có thai và trẻ nhỏ. Phụ nữ có thai bị nhiễm enterovirus rất nguy hiểm vì có thể bị sẩy thai, thai lưu, dị tật thai nhi hoặc các bệnh bẩm sinh khác cho em bé), Giardiasis (bệnh viêm dạ dày ruột – gastroenteritis) và các bệnh liên quan đến đường ruột khác như Amebiasis và Shigellosis. Rửa tay đúng cách sau khi đi vệ sinh, thay tã cho con hoặc dọn phân súc vật là biện pháp hữu hiệu để phòng tránh sự lây lan của những bệnh này.

Đĩa bên trái là mẫu vi khuẩn trên tay khi chưa thấy được bằng mắt thường.

Đĩa bên phải là vi khuẩn đã phát triển vài giờ sau đó. Nguồn ảnh: Hand Hygiene Australia

Chiến dịch: “Tay sạch cứu người” của WHO

Salmonellosis Tay bẩn đặc biệt nguy hiểm cho trẻ em vì các bé thích cho tay vào miệng, khám phá, đụng chạm đồ đạc xung quanh. Cha mẹ cần thường xuyên rửa tay cho con (đối với bé nhỏ) và dạy cho con thói quen rửa tay (đối với bé lớn) trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi đi chơi về. Các con cần được dạy rằng dù bàn tay trông có vẻ sạch, nhưng vẫn có thể mang những vi khuẩn gây bệnh cho mình.

Tay sau khi rửa, soi dưới đèn UV vẫn thấy các vi khuẩn, dù nhìn bề ngoài có vẻ sạch. Nguồn: Internet

II. TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC VỆ SINH TAY ĐÚNG CÁCH TẠI CÁC CƠ SỞ Y TẾ

Các bệnh truyền nhiễm trong môi trường y tế (HAIs – Healthcare Associated Infections) là các bệnh truyền nhiễm trong bệnh viện và các cơ sở y tế do hậu quả của việc can thiệp về mặt y khoa. Nhiều bệnh trong số này có thể phòng tránh được. Các bệnh gây ra do HAIs không phải là các bệnh “không lường trước được” mà có thể phòng tránh được. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các vi sinh vật (microorganisms) của HAIs có thể bị cô lập trên da người bình thường (da lành, không bị thương, bị vết thương hở). Các vi sinh vật này gồm có vi khuẩn, virus và nấm vốn có thể bị lây truyền từ người này sang người khác thông qua việc tiếp xúc qua da hoặc từ bề mặt vật dụng hoặc môi trường xung quanh như thiết bị y tế, giường bệnh và rèm cửa. Những vi sinh vật này có thể bị lây truyền dễ dàng từ tay của nhân viên y tế đến bệnh nhân hoặc môi trường xung quanh.

Người bệnh đặc biệt rất dễ bị lây nhiễm HAIs, đặc biệt là những người đang mắc bệnh nặng, hệ miễn dịch đang suy yếu, những người mới phẫu thuật hoặc phải dùng những dụng cụ hỗ trợ như máy thở và ống truyền dịch. Những nơi có thể chứa mầm bệnh gồm có da của bệnh nhân, tay của y bác sĩ, tay nắm bệnh viện, thành giường, chăn màn của bệnh nhân. Nhân viên y tế có thể truyền bệnh mà không biết từ chính bàn tay của mình thông qua việc tiếp xúc với bệnh nhân này với bệnh nhân khác, hoặc từ bệnh nhân này đến môi trường xung quanh (như vật dụng trong bệnh viện) và bệnh nhân kế tiếp, nếu không rửa tay đúng cách. Họ cũng có thể lây bệnh cho chính mình và người thân của họ nếu không thực hiện nghiêm ngặt việc vệ sinh tay sau khi rời nơi làm việc và trước khi bước vào nhà.

Những chấm màu cam cho thấy vi khuẩn lây lan từ bệnh nhân A đến bệnh nhân B khi bác sĩ không rửa tay sạch. Nguồn: WHO Hậu quả của HAIs: - Gây thêm bệnh cho bệnh nhân - Kéo dài thời gian nhập viện - Kéo dài thời gian hồi phục - Tốn kém chi phí điều trị Những đối tượng dễ bị nhiễm HAIs:

- Trẻ em: trẻ sinh non và trẻ đang bệnh nặng

- Người già

- Những người bị bệnh kinh niên như bệnh tiểu đường

- Những người có hệ miễn dịch suy yếu do bệnh tật, đang hóa trị hoặc dùng steroids.

Một số bệnh phổ biến bị lây nhiễm từ môi trường bệnh viện:

- Nhiễm trùng đường tiểu (UTI) - Nhiễm trùng vết thương

- Viêm phổi (pneumonia)

- Nhiễm trùng đường máu (blood stream infection) Các bệnh này thông thường có thể điều trị bằng kháng sinh và có kết quả tốt. Tuy nhiên có một số bệnh nguy hiểm, thậm chí đe dọa đến tính mạng, đặc biệt do vi khuẩn kháng thuốc. Hai trong số các bệnh có thể gây chết người gồm có:

- MRSA ((Methicillin Resistant Staphylococcus Aureus), hay còn gọi là “golden staph”, bệnh tụ cầu khuẩn vàng hay khuẩn tụ cầu.

- VRE (vancomycin-resistant Enterococcus): Khuẩn cầu ruột kháng Vancomycin. NĂM (05) THỜI ĐIỂM MÀ CÁC NHÂN VIÊN Y TẾ CẦN VỆ SINH TAY ĐÚNG CÁCH:

1. Trước khi tiếp xúc với bệnh nhân Lý do: Để bảo vệ bệnh nhân khỏi lây nhiễm mầm bệnh từ tay nhân viên y tế

2. Trước khi thực hiện thủ tục y tế (ví dụ: phẫu thuật, lấy máu) Lý do: Để bảo vệ bệnh nhân khỏi lây nhiễm mầm bệnh (kể cả trên người bệnh nhân) khi thực hiện phẫu thuật.

3. Sau khi thực hiện thủ tục y tế và tiếp xúc với chất lỏng từ cơ thể người (body fluids) Lý do: Để bảo vệ nhân viên y tế (y bác sĩ) và môi trường xung quanh khỏi mầm bệnh.

4. Sau khi tiếp xúc với bệnh nhân Lý do: Để bảo vệ nhân viên y tế và môi trường xung quanh khỏi mầm bệnh từ bệnh nhân

5. Sau khi tiếp xúc với môi trường xung quanh bệnh nhân (rèm cửa, bàn ghế, giường bệnh) Lý do: Để bảo vệ nhân viên y tế và môi trường xung quanh khỏi mầm bệnh từ bệnh nhân

Nguồn: Hand Hygiene Australia, có chỉnh sửa từ WHO. Hãy xem video clip dưới đây về 5 thời điểm đã nêu:

Vậy, “Vệ sinh tay” (Hand Hygiene) là gì? Vệ sinh tay là một thuật ngữ chung nói về việc rửa tay đúng cách bằng một trong 2 hình thức sau: 1. Rửa tay dùng nước và xà phòng 2. Rửa tay không dùng nước mà dùng dung dịch có chứa cồn (Alcohol-Based Hand Rub, viết tắt: ABHR) Nếu được thực hiện đúng cách sẽ dẫn đến việc giảm thiểu các vi sinh vật (microorganisms) trên tay, đồng thời hạn chế tối đa việc lây nhiễm bệnh do vệ sinh tay không đúng. Nếu tay “nhìn có vẻ sạch” (visibly clean) thì có thể dùng ABHR.

Nếu có thể nhìn thấy tay bẩn, thì dùng xà phòng và nước.

Những thuận lợi khi dùng ABHR: - Giảm đáng kể mầm bệnh trên tay - Nhanh hơn khi rửa tay bằng nước và xà phòng - Thuận tiện - Tự khô - Mềm mại hơn đối với da tay và ít gây kích ứng da cũng như ít làm da khô hơn khi rửa bằng nước và xà phòng thường xuyên. Hầu hết các sản phẩm ABHR có chứa ethanol, isopropanol hoặc n-propanol, hoặc hỗn hợp các chất này. Những sản phẩm ABHB có chứa từ 60{8bef5806162a3bf903fe0c56d3d07538e41a568c559a5bf0d36ffdac25ffe5bd} đến 80{8bef5806162a3bf903fe0c56d3d07538e41a568c559a5bf0d36ffdac25ffe5bd} cồn là những dung dịch rửa tay hiệu quả nhất, thậm chí còn tốt hơn cả khi rửa tay bằng nước và xà phòng vì tiêu diệt vi khuẩn hiệu quả hơn do tính chất của cồn có thể làm biến chất protein trong vi khuẩn. Nữ trang (nhẫn), móng tay dài, móng tay sơn, hoặc da bị trầy xước là những trở ngại khi vệ sinh tay ở các cơ sở y tế. Phần da dưới nhẫn, dưới móng tay và da bị trầy xước là nơi vi khuẩn có thể sinh sôi. Do đó, nhân viên y tế cần chú ý những điều này. Không sơn móng tay, không để móng tay dài quá 4mm, không đeo nhẫn và giữ gìn da khỏe mạnh là những điều đơn giản để có đôi tay sạch khi chăm sóc cho bệnh nhân. Ngoài ra, việc sử dụng găng tay y tế không thay thế cho vệ sinh tay. Trước khi đeo găng tay, cần rửa tay sạch và thay găng tay thường xuyên. III. TẦM QUAN TRỌNG CỦA THÓI QUEN RỬA TAY VÀ VỆ SINH TAY TRONG CUỘC SỐNG HẰNG NGÀY

Một số bệnh truyền nhiễm có thể lây lan từ người này sang người khác thông qua bàn tay, đặc biệt là các bệnh về đường ruột, cúm và viêm gan A. Một số bệnh về đường ruột có thể gây ra nhiều diễn biến phức tạp và nghiêm trọng đặc biệt cho trẻ em, người già hoặc những người có hệ miễn dịch suy yếu. Rửa tay đúng cách là biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn sự lây lan của các bệnh này. Khi nào cần rửa tay?

- Trước khi chuẩn bị thức ăn

- Trước khi ăn

- Khi xử lý thức ăn thô (cá sống, thịt sống) hoặc thức ăn làm sẵn.

- Sau khi đi vệ sinh hay thay tã cho em bé

- Sau khi tiếp xúc với vật nuôi

- Sau khi đổ rác

- Sau khi hút thuốc

- Sau khi tiếp xúc với người bệnh

Các bé đến tuổi thích khám phá thường thích mút tay chân. Vì vậy các bố mẹ cần lưu ý vệ sinh tay cho con sạch sẽ. Đối với bé lớn, cần tập cho con thói quen rửa tay đúng cách. Rửa tay giúp phòng bệnh và lây lan bệnh cho người khác. Chúng ta thường xuyên dùng tay để đụng vào mắt, mũi, miệng mà không hay biết. Vi khuẩn từ tay người có thể gây bệnh tiêu chảy, viêm phổi, cúm và các bệnh khác. Rửa tay bằng dung dịch có chứa cồn (ABHR) rất tiện lợi, có thể đem theo khi đi ra ngoài. Đối với xà phòng, tốt nhất là dùng xà phòng rửa tay dạng lỏng (liquid soap), xà phòng cục không được khuyến khích, nhất là ở nơi công cộng vì dễ bị nhiễm khuẩn, dễ bị hư do khí hậu hoặc bị nhiễm nước thường xuyên. Xà phòng cục nếu bị khô sẽ dễ nứt gãy và đây chính là nơi mà vi khuẩn trú ngụ, tiếp tục gây lây nhiễm nếu sử dụng. Sử dụng xà phòng cục ở nhà an toàn hơn, nhưng không nên dùng khi xà phòng đã bị khô, nứt; hoặc quá ẩm ướt. Sau khi rửa tay nên lau tay khô bằng khăn sạch. Cần lưu ý thay khăn lau tay thường xuyên, khăn bẩn cũng là nơi trú ngụ lý tưởng của mầm bệnh. IV. RỬA TAY NHƯ THẾ NÀO?

1. Rửa tay bằng ABHR Xem video hướng dẫn

2. Rửa tay bằng xà phòng và nước Xem video hướng dẫn

Dưới đây là hướng dẫn rửa tay hoàn chỉnh, trong đó có thí nghiệm về việc sinh sôi của vi khuẩn do tay rửa không đúng cách.

V. KẾT LUẬN

Vệ sinh tay đúng cách là biện pháp đơn giản, ít tốn kém và hiệu quả nhất để phòng tránh lây lan bệnh. Hãy tập thói quen rửa tay và tập cho con rửa tay đúng cách để bảo vệ bản thân và người thân trước các bệnh truyền nhiễm có thể phòng tránh được.

Trong túi xách của những bạn gái, những người mẹ nên có dung dịch rửa tay tiện lợi mỗi khi ra ngoài. Việc vệ sinh tay đúng cách tại các cơ sở y tế cần trở thành một quy định bắt buộc đối với tất cả các nhân viên cũng như bệnh nhân và người thân của bệnh nhân

Chúng ta thường nghe nói mình trải qua những giai đoạn trong giấc ngủ. Vậy thực chất những giai đoạn ấy là gì? Giấc ngủ là giấc ngủ mà. Thực tế khi chúng ta ngủ, có rất nhiều thứ xảy ra trong đầu chúng ta, và chính hoạt động của bộ não đã khiến giấc ngủ có những giai đoạn như vậy. Năm 1924, Hans Berger (1873-1941), một bác sĩ tâm thần học người Đức đã phát minh ra máy đo điện não đồ dành cho con người (ElectroEncephaloGram - EEG) và vào năm 1953, Eugene Aserinsky (1921 - 1998) một nhà tiên phong nghiên cứu về giấc ngủ đã phát hiện ra một chu kỳ của giấc ngủ con người mà hiện nay chúng ta biết đến với cái tên REM (Rapid Eye Movement - Cử động mắt nhanh). Giấc ngủ có 2 chu kỳ: NREM (Non Rapid Eye Movement) và REM. Trong đó chu kỳ NREM chia thành 4 giai đoạn.

Giai đoạn 1:

Giai đoạn 1 là bắt đầu của giấc ngủ. Đây là giai đoạn mà giấc ngủ của chúng ta tương đối nông (ngủ nông), hay còn gọi là giai đoạn chuyển tiếp giữa thức và ngủ. Ở giai đoạn 1, bộ não phát ra sóng theta có biên độ cao, tức là sóng não rất chậm. Giai đoạn này chỉ kéo dài trong thời gian rất ngắn (chừng 5 - 10 phút). Nếu bạn đánh thức ai đó ngay vào thời gian này thì họ có thể nói rằng họ chưa thực sự ngủ.

Giai đoạn 2:

Giai đoạn này kéo dài khoảng 20 phút. Sóng não bắt đầu nhanh đều, nhiệt độ cơ thể bắt đầu giảm và nhịp tim bắt đầu chậm lại.

Giai đoạn 3 và 4: Đây là giai đoạn ngủ sâu (deep sleep) trong đó giai đoạn 4 thì chúng ta ngủ sâu hơn. Ở hai giai đoạn này, sóng não chậm, hay còn gọi là sóng delta bắt đầu trỗi lên. Trong giai đoạn này, con người ít có phản ứng với tiếng ồn và hoạt động bên ngoài môi trường. Đây cũng được gọi là giai đoạn chuyển tiếp giữa giấc ngủ nông và giấc ngủ sâu. Những người mắc chứng tiểu khi ngủ (tè dầm) hoặc mộng du có thể bị phiền phức vì chứng bệnh của mình vào cuối giai đoạn 4. Nếu bị đánh thức ở giai đoạn 4 thì chúng ta thường mất vài phút để “định thần” lại, nói cách khác là chúng ta bị mất phương hướng trong vài phút. Trong chu kỳ NREM, cơ thể được hồi phục và tái tạo lại các tế bào cũng như cơ và xương. Đây là chu kỳ mà hệ miễn nhiễm được củng cố. Khi giai đoạn 4 kết thúc, chu kỳ REM sẽ bắt đầu trong thời gian rất ngắn và REM chính là chu kỳ mà các giấc mơ xuất hiện. Nguồn: WebMD và About Education.

1. Thế nào là đầy hơi:

Đầy hơi là hiện tượng có không khí trong hệ tiêu hóa của bé trong quá trình hoặc sau khi bé bú. Nói cách khác là bé nuốt vào bụng một ít không khí trong quá trình bú. Điều đó không có nghĩa là bé nào cũng bị như vậy và không phải cữ bú nào bé cũng bị. Đầy hơi làm cho bé khó chịu, nhưng không có nghĩa là bé bị đau bụng.

Một số cách làm cho bé ợ hơi (một số tư thể chỉ dành cho bé sơ sinh)

- Bế bé ở tư thế thẳng

- Áp bé vào bụng (bụng bé áp bụng bạn), vai bé trên đối diện vai bạn và vỗ/xoa nhẹ lưng bé.

- Cho bé ngồi vào lòng bạn, một tay đỡ cằm bé trong khi tay kia vỗ/xoa nhẹ lưng bé.

- Cho bé ngồi vào một bên đùi bạn, bụng bé áp vào đùi bạn, một tay đỡ đầu bé trong khi tay kia vỗ/xoa nhẹ lưng bé.

- Áp bé vào vai, một tay đỡ đầu bé, tay kia vỗ/xoa nhẹ lưng bé.

2. Đau bụng

Biểu hiện khi bé đau bụng là bé khóc nhiều đợt trong hơn 3 tiếng mỗi ngày, ba ngày mỗi tuần trong ba tuần, đối với bé từ hai tuần tuổi đến bốn tháng tuổi.

Dấu hiệu nhận biết:

- Bé có thể bắt đầu oằn người (gồng mình) và cáu gắt, mút tay và thể hiện các dấu hiệu giống như khi đói. Khi cho bé bú mẹ thì vài phút đầu bé bú rất háo hức nhưng sau đó thì ngưng lại và gào/khóc.

- Có thể bé sẽ ngủ trong một thời gian ngắn, nhưng sau đó lại dậy và khóc.

- Trong khi đau bụng, mặt bé đỏ và bé cau mày, đồng tử (con ngươi) của bé có thể giãn nỡ (dễ nhận thấy nhất là mắt bé mở to) như sợ hãi điều gì đó.

- Có thể bé sẽ co chân lại, kéo chân về phía bụng và khóc thét.

- Mỗi cơn đau bụng như vậy kéo dài khoảng 4-5 phút. - Thỉnh thoảng bé cũng sôi bụng, ợ nhiều hoặc xì hơi (đánh rắm). Việc bé mút tay nhiều hơn làm cho mẹ lầm tưởng là bé đói.

Nguyên nhân:

Không có nguyên nhân cụ thể.

Một số lý do: - Quá tải lactose

- Nhạy cảm với thành phần trong chế độ ăn uống của mẹ: caffein, sữa bò, sữa đậu nành hoặc bột mì.

Làm gì khi bé bị đau bụng:

- Bế bé ở tư thế thẳng

- Bế bé càng nhiều càng tốt

- Dùng địu cho bé

- Cho bé đá xuống sàn nhà (cho chân bé chạm xuống sàn và để bé đá/nhảy)

- Mát-xa cho bé

- Dạo bộ

- Cho bé nghe nhạc

3. Trào ngược thực quản:

Trào ngược thực quản xảy ra khi thức ăn trong bao tử trào ngược lên thực quản. Có hai mức độ của tình trạng này: trào ngược đơn giản (Simple Reflux - RS - ọc sữa) và trào ngược thực quản bệnh lý (Gastro-oesophageal Reflux disease - GORD)

a. Trào ngược đơn giản (SR) - Ọc sữa: SR ở mỗi bé mỗi khác. Cứ 3 bé khỏe mạnh thì có 2 bé ọc sữa ít nhất một lần một ngày; nhiều bé ọc sữa nhiều lần một ngày. Không phải bé nào bị ọc sữa cũng thực sự ọc sữa ra miệng. Thay vì ọc ra miệng thì sữa chỉ trào lên đến cuống họng bé rồi tự động quay trở lại bao tử. Đây là hiện tượng “ọc sữa thầm lặng” (silent refux). Hiện tượng ọc sữa bắt đầu cải thiện khi bé 6-7 tháng, khoảng 12-18 tháng thì dứt vì thực quản sẽ dài ra khi bé lớn. Nếu hơn 24 tháng mà bé vẫn còn bị ọc sữa thì bạn cần đưa bé đi bác sĩ.

Gợi ý: - Dỗ bé trước khi cho bú

- Nếu nằm cho bé nằm bên trái sau khi bú

- Bế bé thường xuyên ở tư thế thẳng

- Tránh áp lực/đè lên bụng bé

b. Bệnh Trào ngược Thực quản (GORD)

- Bé ọc nhiều sữa hầu như sau mỗi cữ bú, thường có màu

- Khó ngủ

- Thường xuyên bị viêm tai

- Nhiễu/chảy nước miếng nhiều

- Khóc và cáu gắt - Phân có nhớt

- Có vấn đề khi bú (bỏ bú/lười bú) - Chậm lên cân

Nguyên nhân:

- Bất dung nạp Lactose

- Dị ứng

Cách xử lý cũng tương tự như khi bé đau bụng và đầy hơi.

Tài liệu tham khảo:

- Breastfeeding.... naturally (ABA)

- Gastro-oesophageal reflux and breastfeed baby

- Reflux

- Lactose Overload

Nhiều mẹ thắc mắc việc tập thể dục có ảnh hưởng đến việc cho con bú hay không. Mình tổng hợp một số thông tin dưới đây cho các mẹ tham khảo.

I. VIỆC TẬP THỂ DỤC SAU KHI SINH TÙY VÀO TÌNH TRẠNG SỨC KHỎE CỦA BẠN TRƯỚC, TRONG VÀ SAU KHI SINH.

Cụ thể như sau:

1. Bạn có tập thể dục thường xuyên trước hoặc trong khi có thai không?

2. Bạn sinh khó hay dễ? 3. Bạn sinh thường hay sinh mổ?

4. Bạn có gặp vấn đề về bàng quang không (có bị són tiểu hay không)?

Nếu bạn có vấn đề khi mang thai, hoặc khi sinh, nên tập từ từ và để cho cơ thể quen dần với việc tập thể dục. Tuy nhiên, có một loại thể dục mà bạn có thể bắt đầu tập ngay sau khi sinh đó là tập thể dục cho vùng xương chậu và cơ bụng dưới.

A. Tập thể dục vùng xương chậu (Kegel Exercies hay còn gọi là Pelvic Floor Exercises):

Hãy tưởng tượng như bạn đang rất mắc tiểu mà không tìm được toilet ngay, lúc đó bạn sẽ cố gắng làm cho mình không bị són tiểu bằng cách thóp cơ chậu lại. Giữ cơ đó và đếm từ 1 đến 5 rồi thả lỏng. Làm như vậy khoảng 10 lần mỗi lần cho con bú, bạn sẽ giúp cho cơ vùng xương chậu săn chắc hơn, tránh việc són tiểu sau này. Bạn có thể làm bất kỳ nơi đâu, bất kỳ lúc nào.

B. Tập thể dục cơ bụng dưới:

Động tác này hoàn toàn không yêu cầu bạn gập bụng hoặc lắc vòng! Đơn giản bạn chỉ hóp bụng dưới lại, rồi thả lỏng. Bạn có thể làm ngay sau khi sinh mà không ảnh hưởng gì. Động tác này hỗ trợ cho cơ bụng trở lại trạng thái săn chắc.

Nên nhớ, cơ thể bạn mất 9 tháng để mang thai, vì vậy bạn cũng cần tối thiểu chừng đó thời gian để quay lại số cân ban đầu. Hãy để cơ thể quen dần với cường độ tập thể dục. Việc sinh nở có thể ảnh hưởng đến xương khớp của bạn tới 6 tháng sau khi sinh, vì vậy đừng ép cơ thể phải đi vào chế độ tập luyện gắt gao để lấy lại vóc dáng nếu bạn cảm thấy cơ thể mình chưa sẵn sàng cho điều đó.

II. LỢI ÍCH CỦA VIỆC TẬP THỂ DỤC

- Hỗ trợ việc giảm cân.

- Giúp duy trì và nâng cao sức khỏe tim mạch

- Giúp các cơ săn chắc

- Cải thiện các vấn đề của cơ bụng

- Cải thiện sức khỏe tinh thần, hạn chế trầm cảm sau sinh

III. CHẾ ĐỘ ĂN UỐNG VÀ TẬP THỂ DỤC KHI CHO CON BÚ

Bạn không cần phải tuân theo một chế độ ăn uống hạn chế nào cả, bạn không cần phải ăn những món bạn không thích và không thể nuốt nổi. Rất nhiều chị em ăn canh đủ đủ hầm giò heo, giò các loại và điều này hoàn toàn không liên quan gì đến việc tạo sữa trong thời gian cho con bú, cũng như không ảnh hưởng gì đến chất lượng sữa mẹ.

Xem thêm các bài của betitubi:

CHẤT LƯỢNG SỮA MẸ

Chất lượng sữa mẹ, chế độ dinh dưỡng của mẹ phần 1

Chất lượng sữa mẹ, chế độ dinh dưỡng của mẹ phần 2

Hai cơ chế tạo sữa mẹ trước và sau 6 tuần

Mẹ nào đọc kỹ bài “Hai cơ chế tạo sữa mẹ trước và sau 6 tuần” sẽ hiểu về quy trình sản xuất sữa mẹ, và sẽ yên tâm rằng mình sẽ đủ sữa cho con bú.

Một số nghiên cứu cho rằng tập thể dục với cường độ mạnh (như vận động viên) sẽ tăng lượng lactic acid trong sữa mẹ, làm sữa bị chua và bé sẽ không thích. Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể tránh được điều này bằng việc duy trì cường độ tập vừa phải và đều đặn, lưu ý bạn cần uống đủ nước trong suốt quá trình tập và uống nhiều nước sau khi tập để bù lại lượng nước bị mất do đổ mồ hôi. Nếu vì lý do nào đó mà bạn bắt buộc phải tập thể dục với cường độ mạnh để nhanh chóng giảm cân, tốt nhất bạn nên cho con bú trước khi tập, hoặc vắt sữa ra, sau đó cho bé bú bằng sữa đã vắt ra thay vì cho bé bú ngay sau khi tập. Việc cho bé bú hoặc vắt sữa trước khi tập còn giúp cho ngực trống sữa, nhằm kích thích việc tạo sữa sau này; đồng thời sẽ không làm bạn cảm thấy nặng nề khi phải đeo hai “quả bóng” trước ngực. Lưu ý bạn cần chọn loại áo ngực thể thao phù hợp với kích cỡ ngực để tránh ngực bị chảy xệ sau này.

Dưới đây là một số links từ youtube của một DVD mà mình đã tập theo rất thành công, chia sẻ với các mẹ.

Post Pregnancy Workout của Tracy Anderson

Tracy Anderson là huấn luyện viên riêng của các nhân vật nổi tiếng như Madonna, Gwyneth Paltrow, Nicole Richie, Courteney Cox và Jennifer Lopez.

Cách đây gần 4 năm, sau bữa tiệc sinh nhật 1 tuổi thì Rơm có một căn bệnh mà mình suốt đời không bao giờ quên. Nửa đêm đang ngủ bỗng dưng phát hiện ra hơi thở của con nhanh khủng khiếp, mình vội kêu chồng dậy và hai vợ chồng ba chân bốn cẳng ôm con vào Khoa cấp cứu của bệnh viện Royal Children Hospital.

Sau khi vào thì cô y tá kiểm tra tim mạch, huyết áp của Rơm và bảo hai vợ chồng ... ngồi đợi. Mình gần như nói không ra hơi: “Trời ơi, sao đợi được... Cô không thấy con tôi nó thở không nổi nữa à?”

Bằng một giọng hết sức bình tĩnh, và dịu dàng, cô nói: “À, tôi kiểm tra cho bé rồi. Không sao đâu, anh chị cứ ngồi đợi, khi nào tới lượt thì bác sĩ sẽ gọi.” Mình nhìn cô ấy với vẻ nghi ngờ: “Cô có nói thật không đấy? Cô có chắc không đấy?”

Cô ấy cười, giọng rất dí dỏm: “Tôi chắc mà, bảo đảm một trăm mười phần trăm luôn (110{8bef5806162a3bf903fe0c56d3d07538e41a568c559a5bf0d36ffdac25ffe5bd}). Anh chị vô kia, có đồ chơi cho bé đó. À, với lại xin chị thông cảm cho, đêm nay hơi đông bệnh nhân nên có thể phải đợi hơi lâu ạ.”

Cuối cùng, cũng tới lượt Rơm được gặp bác sĩ, đợi mấy tiếng đồng hồ nhưng gặp bác sĩ chỉ có 15 phút rồi.... đi về. Bệnh của Rơm gọi là BỆNH VIÊM TIỂU PHẾ QUẢN (Bronchiolitis).

Bố mẹ nào quan tâm hãy đọc thông tin bệnh dưới đây:

BỆNH VIÊM TIỂU PHẾ QUẢN (BRONCHIOLITIS)

Viêm tiểu phế quản là một dạng viêm phổi khá phổ biến ở trẻ nhỏ, nhất là các bé dưới 6 tháng nhưng thỉnh thoảng có khi bé đến 12 tháng cũng bị.Bệnh này do một loại virus gây ra cho phổi. Thông thường thuốc không có tác dụng gì để trị bệnh này cả. Bé cần được nghỉ ngơi và bú/ăn nhiều lần trong ngày nhưng chia ra những bữa nhỏ để bé không mệt trong những cữ bú/ăn và tránh bị mất nước.

I. DẤU HIỆU VÀ TRIỆU CHỨNG

Khi mới bắt đầu, bệnh có triệu chứng giống như bị cảm. Khoảng một ngày sau, bé bắt đầu ho, thở nhanh và khò khè, làm cho bé khó ăn hoặc bú. Nhiều bé cần phải nhập viện vì những lý do này.

Những triệu chứng đầu tiên của bệnh không khác gì bệnh cảm thông thường, kéo dài chừng 1 đến 2 ngày, chẳng hạn như: sổ mũi, nghẹt mũi, ho.

Sau đó, những triệu chứng ngày kéo theo các vấn đề khác như:- Thở nhanh- Kén ăn- Hơi thở khò khè- Ngực thóp mạnh lại mỗi lần hít- SốtBệnh nặng nhất là vào ngày thứ 2 hoặc thứ 3, bé thường bị ốm từ 7 đến 10 ngày nhưng triệu chứng ho có thể kéo dài từ 2 đến 4 tuần.

II. ĐIỀU TRỊ

Luôn luôn lưu ý không để bé hít khói thuốc lá, điều này đặc biệt quan trọng đối với những bé có vấn đề hô hấp.

• Thuốc thường không trị được bệnh này, KHÁNG SINH trong trường hợp này là KHÔNG CÓ TÁC DỤNG bởi vì bệnh do virus gây ra và kháng sinh (antibiotics) KHÔNG TRỊ VIRUS.

• Bé cần được nghỉ ngơi, bú nhiều để tránh mất nước, các cữ bú cần ngắn hơn thông thường để tránh làm bé mệt mỏi; đối với bé lớn thì ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày, và uống nhiều nước, chia làm nhiều lần trong ngày.Bé có thể nhập viện để được trợ giúp về hô hấp với việc bổ xung thở oxy, nếu bé có vấn đề về hô hấp, hoặc truyền dịch để tránh mất nước.

III. CHĂM SÓC BÉ TẠI NHÀ

• Cho bé bú càng nhiều càng tốt. Tuy nhiên mỗi cữ bú/ăn nên rút ngắn thời gian để tránh làm bé mệt.

• Tránh tiếp xúc với các bé khác trong vài ngày đầu, vì viêm tiểu phế quản là một bệnh có thể lây lan.

• Không cho bé đến gần khu vực có khói thuốc lá.

IV. THEO DÕI

Đưa bé đến gặp bác sĩ hoặc vào bệnh viện NGAY nếu như:

• Bé thở khó khăn (thở rất nhanh hoặc không đều đặn)

• Không thể bú/ăn bình thường vì ho và thở khò khè

• Da mặt thay đổi khi ho

• Da tím tái hoặc nhợt nhạt và đổ mồ hôi

Gọi bác sĩ và đặt cuộc hẹn nếu như

• Bé ho càng ngày càng nặng

• Bé bú/ăn ít hơn một nửa so với bình thường

• Bé tỏ ra rất mệt mỏi và ngủ nhiều hơn bình thường

• Cha mẹ lo lắng

V. MỘT VÀI ĐIỂM CẦN LƯU Ý

• Bé cần được nghỉ ngơi và bú/uống nước nhiều, chia thành nhiều lần

• Bệnh viêm tiểu phế quản có khả năng lây lan trong một vài ngày đầu sau khi phát bệnh

• Bé thường ốm khoảng từ 3 đến 5 ngày và bắt đầu hồi phục từ 7 đến 10 ngày sau đó, nhưng ho có thể kéo dài từ 2 đến 4 tuần.

• Có người hút thuốc trong nhà sẽ làm cho bệnh tình của bé nặng hơn

Nguồn: http://www.rch.org.au/kidsinfo/fact_sheets/Bronchiolitis/

I. BỆNH SỞI LÀ GÌ?

1. Sởi là một bệnh có khả năng lây lan rất nhanh do một loại virus tên là Morbillivirus gây ra. Virus này lây từ người sang người qua môi trường không khí.

Những biến chứng do Sởi gây ra có thể gây ra tiêu chảy, co giật, viêm tai, não và phổi, dẫn đến hư tổn về não (hiếm), mù và có thể tử vong. Cứ 1 trong 1000 trẻ em nhiễm Sởi sẽ bị viêm não (encephalitis). Cứ 10 trẻ bị viêm não sẽ có một em tử vong và năm em sẽ bị hư tổn não vĩnh viễn.

(Thông tin từ website của Chính phủ Úc: http://www.health.gov.au/internet/immunise/publishing.nsf/Content/immunise-measles)

Mặc dù bệnh Sởi đã suy giảm 78{8bef5806162a3bf903fe0c56d3d07538e41a568c559a5bf0d36ffdac25ffe5bd} trên toàn thế giới vào những năm gần đây, từ 562 400 ca tử vong năm 2000 còn 122 000 ca năm 2012, nhưng vẫn còn khá phổ biến ở các quốc gia thuộc Châu Phi và Châu Á. Mỗi năm trên toàn thế giới có khoảng 20 triệu người bị nhiễm Sởi, đặc biệt là ở các nước đang phát triển và có thu nhập bình quân đầu người thấp.

http://www.who.int/immunization/topics/measles/en/

Phụ nữ mang thai mắc bệnh Sởi có nguy cơ bị sẩy thai, sinh non và sinh con nhẹ cân.

Khoảng 30{8bef5806162a3bf903fe0c56d3d07538e41a568c559a5bf0d36ffdac25ffe5bd} người mắc bệnh Sởi có thể dẫn đến những biến chứng nêu trên, thường ở trẻ dưới 5 tuổi và người lớn trên 20 tuổi.

(Nguồn: http://www.health.govt.nz/your-health/conditions-and-treatments/diseases-and-illnesses/measles?qt-moh_topic_sheet_tabs=3)

II. CỤ THỂ DIỄN BIẾN CỦA BỆNH

Một khi đã nhiễm virus này vào người rồi thì khoảng 10 đến 14 ngày sau sẽ có những triệu chứng:

- Phát ban ( rash), xuất hiện đầu tiên ở đầu, cổ và sau đó lan hết cả cơ thể.

- Sốt (trên 38 độ C)

- Ho

- Sổ mũi

- Mắt đỏ

- Thỉnh thoảng có những đốm trắng trong miệng, chỗ bên trong của má.

Ban đỏ kéo dài khoảng một tuần.

Tuy nhiên, người bị nhiễm Sởi có khả năng lây cho người khác 5 ngày trước khi có ban đỏ xuất hiện, và 5 ngày sau khi các vết ban biến mất.

III. PHÒNG BỆNH HƠN CHỮA BỆNH

Tuy là một bệnh truyền nhiễm và lây lan rất cao, nhưng bệnh Sởi hoàn toàn có thể phòng tránh được bằng việc tiêm vắc-xin đầy đủ. Biện pháp phòng bệnh hữu hiệu nhất là tiêm phòng vắc xin MMR (measles, mumps and rubella). Vắc xin này đã được sử dụng trên 50 năm nay, hoàn toàn an toàn và rẻ tiền.

Theo số liệu từ chính phủ New Zealand, những ai sinh trước ngày 1 tháng 6 năm 1969 được xem như đã được miễn dịch. Những ai sinh sau ngày đó sẽ cần 2 mũi vắc xin để được miễn dịch hoàn toàn. Tại New Zealand, vắc-xin MMR được tiêm 2 lần cho trẻ em: mũi đầu tiên vào 15 tháng và mũi thứ hai vào năm 4 tuổi.

Ở Úc thì MMR tiêm lần đầu cho trẻ 12 tháng và tiêm nhắc lại vào 18 tháng hoặc 4 tuổi. Lịch tiêm MMR ở Việt Nam cũng tương tự như ở Úc. Tuy nhiên, theo thông tin từ trang web của Cơ quan Phòng Chống Bệnh Tật (Centers for Diseases Control and Prevention: http://www.cdc.gov/vaccines/vpd-vac/measles/fs-parents.html), trong thời điểm dịch bệnh bùng phát, có thể tiêm MMR cho bé 6 – 11 tháng tuổi, nhất là các bé đi du lịch cùng với bố mẹ đến những vùng có nguy cơ dịch sởi.

Đối với trẻ em đã từng bị Sởi thì sẽ được miễn dịch, nhưng điều đó không có nghĩa là không tiêm mũi MMR vì MMR còn phòng bệnh Quai Bị (mumps) và bệnh Sởi Đức (rubella).

Ngoài việc tiêm ngừa MMR thì bổ sung vitamin A rất quan trọng. Sự suy giảm Vitamin A được cho là có liên quan đến các biến chứng của Sởi dẫn đến hư tổn về mắt và mù lòa.

http://emedicine.medscape.com/article/966220-treatment#aw2aab6b6b4

Chống chỉ định đối với vắc xin ngừa Sởi gồm có:

- Phụ nữ mang thai. Theo lý thuyết, vắc xin này nên tránh tiêm cho phụ nữ có thai. Tuy nhiên vào quý 3 của thai kỳ, và có thể ở quý 2, lợi ích của việc tiêm vắc xin được cho là lớn hơn những phức tạp do bệnh Sởi mang lại (nguồn:

http://www.nicd.ac.za/?page=measles_vaccine_faq_health_workers&id=46

)

- Bệnh nhân ung thư

- Bệnh nhân bị lao phổi chưa được điều trị

- Bệnh nhân đang được điều trị bằng các biện pháp có thể làm suy giảm hệ miễn dịch

- Bệnh nhân bị HIV chỉ chống chỉ định với vắc xin Sởi khi lượng suy giảm miễn dịch ở mức trầm trọng (CD4 thấp hơn 15{8bef5806162a3bf903fe0c56d3d07538e41a568c559a5bf0d36ffdac25ffe5bd})

• giải thích: CD4 là tế bào máu trắng, white blood cells, có tên gọi khác là T-helper cells, nhiệm vụ của CD4 là chống lại nhiễm trùng (infection). CD4 được tạo ra ở lá lách (spleen), hạch (lymph nodes), tuyến ức (thymus), những bộ phận này thuộc hệ miễn dịch. Tế bào CD4 di chuyển khắp cơ thể để nhận diện và tiêu diệt “kẻ thù”của cơ thể là vi khuẩn (bacteria) và virus. Số lượng tế bào CD4 trong cơ thể cho thấy mức miễn dịch ở cơ thể mạnh đến đâu. Ở bệnh nhân HIV, lượng CD4 cho thấy giai đoạn bệnh và khả năng chống chọi của bệnh nhân, cũng như dự báo được mức độ tiến triển của bệnh.

- Những người sử dụng một số loại thuốc nhất định, chẳng hạn như corticosteroids liều cao.

PHÒNG BỆNH SỞI ĐỐI VỚI TRẺ BÚ MẸ

Tuy sữa mẹ được cho là tác nhân tăng cường miễn dịch cho bé, nhưng không phải là vắc xin phòng bệnh. Vì vậy, kể cả các mẹ cho con bú sữa mẹ hoàn toàn cũng không nên chủ quan.

Sữa mẹ cung cấp kháng thể miễn dịch thụ động (passive immunisation), tức là bé còn bú mẹ thì còn được hưởng kháng thể này (chỉ có tác dụng trong thời gian ngắn, tạm thời). Trong khi đó, vắc xin phòng bệnh sởi được gọi là kháng thể chủ động (active immunisation). Trái với kháng thể thụ động, kháng thể chủ động (vắc xin) kích hoạt (activative) khả năng sản xuất kháng thể (antibodies) của cơ thể đối với một loại virus hay vi trùng của một bệnh cụ thể nào đó (có tác dụng trong thời gian dài, thậm chí là trọn đời).

Do đó, tiêm ngừa đầy đủ và đúng lúc là biện pháp phòng bệnh hữu hiệu cho con.

Vì sởi lây lan qua đường không khí, cần giữ vệ sinh sạch sẽ để giảm thiểu sự phát tán của virus, chẳng hạn như rửa tay sạch sẽ (sử dụng gel tiệt trùng) và đeo khẩu trang trước và sau khi đến những vùng được nghi là có dịch bệnh.

IV. ĐIỀU TRỊ SỞI

Không có kháng sinh (antibiotics) đặc biệt trị Sởi, vì Sởi do Virus gây ra.

Tuy nhiên khi Sởi biến chứng thành viêm tai, viêm mắt và viêm phổi thì kháng sinh được sử dụng để trị các biến chứng này.

Không có phương pháp điều trị cụ thể nào đối với bệnh Sởi. Quá trình điều trị bao gồm việc bảo đảm dinh dưỡng và bù nước mất do sốt cao, ói mửa và tiêu chảy.

Tất cả trẻ em ở các nước đang phát triển bị chẩn đoán là mắc bệnh Sởi cần được tiêm 2 liều Vitamin A dự phòng, cách nhau 24 tiếng . Hai liều Vitamin A này có tác dụng hồi phục lượng Vitamin A bị thiếu hụt khi mắc bệnh (kể cả đối với trẻ đầy đủ dinh dưỡng khi mắc bệnh) để tránh hư tổn về mắt dẫn tới mù lòa. Tiêm Vitamin A cho thấy giảm 50{8bef5806162a3bf903fe0c56d3d07538e41a568c559a5bf0d36ffdac25ffe5bd} tỉ lệ tử vong do Sởi gây ra.

Nguồn: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs286/en/

Thông tin từ Viện Hàn Lâm Nhi Đồng Hoa Kỳ http://pediatrics.aappublications.org/content/91/5/1014.full.pdf+html cũng theo khuyến cáo của WHO và UNICEF.

Thuốc sử dụng để trị bệnh Sởi gồm có Vitamin A, thuốc chống virus (antiviral, chẳng hạn như Ribavirin), vắc xin ngừa Sở và globulin miễn dịch của người (human immunoglobulin (Ig)) và kháng sinh để trị các biến chứng phức tạp do Sởi gây ra.

Nguồn: http://emedicine.medscape.com/article/966220-medication

Lưu ý: Nếu trẻ bị sốt do Sởi, cha mẹ tuyệt đối không nên sử dụng Aspirin hoặc các thuốc có thành phần Aspirin để hạ sốt vì việc sử dụng Aspirin để điều trị bệnh do nhiễm virus được cho là có mối liên quan đến Hội chứng Reye (Reye Syndrome), tham khảo thêm thông tin (tiếng Việt): http://www.dieutri.vn/treem/2-1-2012/S1920/Hoi-chung-Reye.htm

LÀM GÌ KHI BỊ SỞI:

- Nghỉ ngơi nhiều

- Uống nhiều nước/bù nước

- Dùng paracetamol để giảm sốt & đau

- Cách ly để tránh lây lan.

LÀM GÌ KHI TIẾP XÚC VỚI NGUỒN BỆNH (TIẾP XÚC VỚI NGƯỜI BỊ BỆNH SỞI)

Nếu bạn hoặc con bạn tiếp xúc với người bị bệnh sởi mà chưa được tiêm phòng sởi (hoặc chưa từng bị sởi), sau đây là một vài biện pháp:

Nếu tiếp xúc trong vòng 72 tiếng: Lập tức tiêm phòng sởi ngay

Nếu tiếp xúc từ 3 đến 7 ngày: tiêm globulin miễn dịch (immunoglobulin), đây là dạng miễn dịch thụ động (passive immunisation). Vắc xin ngừa Sởi, hay còn gọ là miễn dịch chủ động (active immunisation) cần được tiêm sau đó để tránh nguy cơ nhiễm bệnh nhưng phải tiêm 3 tháng sau khi đã tiêm globulin miễn dịch.

Nguồn: http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Measles

Nguồn: Pediatric Consultant

Tác giả: ANN L. KELLAMS, MD, IBCLC Trường Đại Học Virginia

TÓM LƯỢC: Cách tốt nhất cho dinh dưỡng trẻ sơ sinh là không cho bé ăn hay bú gì ngoài sữa mẹ, ngoại trừ những trường hợp do y khoa chỉ định. Nếu bé bú không đủ dẫn tới hạ đường huyết, mất nước trầm trọng và chậm đại tiện, cần phải đánh giá nghiêm túc việc cho bú. Thực phẩm ngoài sữa mẹ chỉ nên chỉ định đối với bé nào có tình hình không được cải thiện dù đã được thẩm định và có các biện pháp can thiệp nhằm để bé bú mẹ hiệu quả. Việc chậm trễ của tiến trình lactogenesis II (tức là quá trình sản xuất sữa mẹ) không thể đuợc chẩn đoán cho tới ngày thứ 3 và thứ 5 sau khi sinh và cần phải có bằng chứng cho thấy bé không bú đủ. Để đánh giá hiệu quả bú mẹ, người ta sử dụng hệ thống chấm điểm LATCH. Trẻ sơ sinh cần được bú đầy đủ trước khi xuất viện. Cần chú ý những trường hợp mà trẻ tiếp tục giảm cân sau ngày thứ 7 kể từ khi ra đời, hoặc với những bé không quay trở lại cân nặng lúc mới sinh khi được 2 tuần tuổi. Một trong những lý do dẫn đến việc NCBSM thất bại liên quan đến những mong đợi không thực tế của bà mẹ. Giáo dục là biện pháp đầu tiên và hiệu quả nhất để khuyến khích NCBSM.

Thông thường chỉ có dưới 10% trẻ sơ sinh đủ tháng mới cần thực phẩm bổ sung với công thức (sữa công thức, sct) trong thời gian ở bệnh viện. Mặc dù Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO) và CDC và AAP đã đề nghị rằng trẻ dưới 6 tháng cần bú sữa mẹ hoàn toàn, tuy nhiên thống kê cho thấy chỉ có 75% sản phụ tiến hành việc cho con bú và tỉ lệ cho con bú hoàn toàn từ 3 đến 6 tháng đã giảm lần lượt xuống 33%.

CƠ SỞ CHO NHỮNG KHUYẾN CÁO HIỆN HÀNH

Nhìn chung, cần tránh sử dụng sct cho trẻ sơ sinh trong năm đầu tiên nếu như không có chỉ định về sức khỏe. Bú mẹ hoàn toàn sẽ cung cấp cho trẻ tất cả những năng lượng cần thiết để phát triển trong 4 tới 6 tháng đầu đời và sau đó tiếp tục với việc tập cho bé ăn dặm. Cho trẻ sơ sinh bú mẹ là quy tắc sinh lý và tiêu chuẩn vàng. Sữa mẹ không chỉ cung cấp dưỡng chất cho trẻ mà còn là một hệ thống phức hợp và hỗ trợ đặc biệt dành cho giống loài (tức là sữa của người thì dành cho người, sữa của động vật như bò thì dành cho bò con; sữa của loài nào thì tốt cho loài đó). Theo đánh giá của Cơ quan Nghiên cứu về chăm sóc và chất lượng sức khỏe trẻ em ở các nước phát triển, việc cho trẻ bú mẹ hoàn toàn có nhiều lợi ích về sức khỏe, chẳng hạn như giảm thiểu nguy cơ viêm tai giữa cấp tính và nhập viện do nhiễm trùng đường thở. Ngoài ra, cho trẻ bú mẹ ít gặp những khó khăn về tài chính. Một nghiên cứu gần đây kết luận rằng nếu 90% gia đình Mỹ cho con bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng thì đất nước sẽ tiết kiệm $13 tỉ một năm và tránh được 900 trường hợp tử vong.

NHỮNG BẤT LỢI CỦA SẢN PHẨM THAY THẾ SỮA MẸ

Hầu hết những sản phẩm sữa công thức trên thị trường đều có xuất xứ từ sữa bò, được chế biến trong hãng xưởng và thường được cô đặc hay làm khô, sau đó đóng gói và vận chuyển với nguy cơ nhiễm khuẩn tiềm ẩn. Dị ứng sữa có thể xảy ra sau khi trẻ uống một lượng nhỏ chừng 40ml sữa công thức từ sữa bò. Những sản phẩm này có thể chứa các chất gây nghiện như dầu dừa và dầu đậu nành, và không giống với sữa người nên không có các tế bào sống và tế bào diệt trừ nhiễm trùng. Kết quả, so với bé bú mẹ, môi trường trong bụng của bé bú sct có khác biệt rõ rệt trong thành phần cấu tạo vi sinh học với nhiều vi khuẩn kỵ khí và có mùi nặng hơn.

Sử dụng sản phẩm thay thế sữa mẹ trong bệnh viện do chỉ định của bác sĩ hoặc những lý do khác cho thấy sự sụt giảm tỷ lệ bú mẹ khi về nhà. Cho bú sữa công thức, cho dù bằng hình thức nào, cũng gây bất lợi cho thời gian trẻ được bú mẹ. Chỉ có khoảng 1/3 số mẹ đã cho con bú sct quay trở lại cho con bú mẹ hoàn toàn.

Cách tốt nhất cho dinh dưỡng của trẻ sơ sinh. APP tán thành “10 bước để nuôi con bằng sữa mẹ thành công” của WHO và Quỹ Nhi Đồng Liên Hợp Quốc, trừ bước thứ 9 về việc sử dụng ti giả. AAP ủng hộ việc sử dụng ti giả khi việc bú mẹ đã được thiết lập, bởi vì điều này ngăn chặn chứng đột tử ở trẻ sở sinh và có tác dụng xoa dịu cơn đau của bé trong quá trình phẫu thuật hoặc tiêm chích mà không được bú mẹ. Mười bước nuôi con bằng sữa mẹ là một phần của chương trình Bệnh viện Thân thiện với Trẻ em (Baby-Friendly Hospital Initiative, BFHI) để khuyến khích và hỗ trợ cho con bú mẹ hoàn toàn. Mục tiêu của BFHI là khuyến khích và công nhận các bệnh viện và các trung tâm sinh sản cung cấp dịch vụ tối ưu để trẻ bú mẹ. Năm 2007, CDC (người dịch: CDC là viết tắt của Centers for Disease Control and Prevention, Trung tâm Phòng Chống Bệnh Tật) bắt đầu khảo sát tất cả các trung tâm phụ sản để đánh giá họ thực hiện 10 bước nêu trên như thế nào.

KHI NÀO CẦN THỰC PHẨM BỔ SUNG CHO TRẺ SINH ĐỦ THÁNG KHỎE MẠNH? Khi nào cần chỉ định thực phẩm bổ sung? Đáp án tuyệt vời cho câu hỏi này có thể tìm thấy ở Quy ước 2009 của Viện Y học Sữa mẹ (the Academy of Breastfeeding Medecine, ABM) . ABM phân biệt rạch ròi giữa việc bé bú không đủ do nhận thức (người mẹ nghĩ rằng mình không đủ sữa cho con bú) và bé bú không đủ thông thường có ghi lại để theo dõi, dẫn đến việc hạ đường huyết, mất nước trầm trọng hoặc chậm đại tiện. Sự hiện diện của một trong những dấu hiệu này để nhằm chỉ định bổ sung sản phẩm thay thế không có nghĩa là nên sử dụng sản phẩm thay thế sữa mẹ mà là cần phải đánh giá nghiêm túc kèm với việc quan sát và hỗ trợ việc cho con bú. Sản phẩm thay thế chỉ nên sử dụng cho những trẻ mà tình trạng/điều kiện không cải thiện sau khi đã được đánh giá nghiêm túc và có những hình thức nhằm cải thiện việc NCBSM.

Có lẽ cách duy nhất hữu hiệu trong bệnh viện để quyết định khi nào sử dụng sản phẩm thay thế sữa mẹ là thực hiện một thẩm định nghiêm túc việc bé bú. AAP đề nghị rằng việc này cần được thực hiện ít nhất hai lần mỗi ngày trong thời gian hậu sản ở bệnh viện. Một cách khách quan để đánh giá việc NCBSM là sử dụng hệ thống chấm điểm LATCH (người dịch “latch” là “khớp ngậm” và đây cũng là chữ viết tắt cho: Latch – khớp ngậm, Audible swallowing – tiếng bé nuốt sữa, Type of nipple – dạnh núm vú, Comfort – Thoải mái và Hold –Ôm ấp). Tương tự như hệ thống chấm điểm Apgar (Apgar là hệ thống đánh giá sức khỏe sơ sinh ngay lúc chào đời), hệ thống LATCH cũng có 5 tiêu chí, mỗi tiêu chí được cho từ 0 đến 2 điểm. Hệ thống này có thể do bác sĩ, y tá hoặc cố vấn về sữa mẹ thực hiện. Mục tiêu là để cho cặp mẹ-con đạt được từ 8/10 điểm hoặc hơn trong tối thiểu 2 cữ bú liên tục trước khi xuất viện.

Hai sự kiện làm kích thích Lactogenesis II, yếu tố mở đầu cho việc sản xuất sữa dồi dào: Sự sụt giảm đột ngột của progesterone trong quá trình đẩy ra của nhau thai và sự gia tăng của prolactin mỗi lần bé mút/bú. Cần phải đợi từ 3 đến 5 ngày sau khi sinh mới chẩn đoán là lactogenesis II có chậm hay không, và phải có bằng chứng là bé bú không đủ.

Các dấu hiệu thực tế khác để đánh giá hiệu quả của việc NCBSM còn bao gồm việc bé bị giảm cân nhiều (hơn 3%) 1 ngày sau khi sinh, 7% ngày thứ 2, hoặc hơn 10% ở bất kỳ giai đoạn nào). Trẻ sơ sinh phải tiểu ít nhất một lần cho mỗi ngày bé lớn cho tới ngày thứ 4 hoặc 5 và ị ít nhất một lần mỗi ngày. Cũng cần phải lưu ý đối với những bé tiếp tục giảm cân sau ngày thứ 7 kể từ khi chào đời hoặc không quay trở lại số cân nặng lúc mới sinh sau 2 tuần tuổi. Thông tin này giúp phân biệt giữa việc sụt cân bình thường và sụt cân kèm với mất nước trầm trọng. Đối với trẻ sơ sinh bị sụt cân hơn bình thường, trước hết phải đánh giá và hỗ trợ mẹ và con để tìm ra nguyên nhân, sau đó mới quyết định có cần thiết phải chỉ định sản phẩm thay thế hay không.

Trước tiên nên thử thực phẩm nào? Quy ước của ABM ghi rõ thứ tự như sau: Sữa mẹ hút ra, sữa khử trùng xin từ mẹ khác, sữa công thức thủy phân protein và cuối cùng là sữa công thức thông thường.

TẠI SAO PHỤ NỮ CHỌN SỮA CÔNG THỨC CHO CON Để tăng số lượng phụ nữ đạt được mục tiêu cho con bú mẹ hoàn toàn, đầu tiên chúng ta phải xem xét lý do tại sao họ lại chọn sữa công thức.

Những lý do về sức khỏe để sử dụng sữa công thức gồm có:

• Một số chống chỉ định cụ thể (ví dụ như mẹ bị nhiễm HIV hoặc sử dụng chất cấm)

• Mẹ bị bệnh hoặc có hoàn cảnh khác buộc phải tách rời con.

Các lý do không thuộc về sức khỏe khi cho bé bú sữa công thức gồm có:

• Thiếu hiểu biết

• Các vấn đề liên quan đến văn hóa hoặc tôn giáo

• Những mong đợi không thực tế

• Suy nghĩ cho rằng điều đó giúp mẹ “nghỉ ngơi”

• Lo lắng bé “không bú đủ” sữa mẹ

• Tâm lý “Tại sao không?” – tin rằng cho bé bú sct không có hậu quả gì.

LÀM SAO ĐỂ KHUYẾN KHÍCH VIỆC NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ HOÀN TOÀN Bất kỳ ai trực tiếp chăm sóc trẻ sơ sinh đều biết rằng sử dụng sct mà không có lý do sức khỏe là bình thường, và việc khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn là việc nói dễ hơn làm. Bằng cách trang bị kiến thức cho bản thân và dạy cho các bố mẹ tương lai cũng như những người vừa được làm bố mẹ về việc đề nghị nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn và cách để đạt được mục tiêu này, chúng ta sẽ tránh được việc sử dụng thực phẩm thay thế sữa mẹ. Khi thực hiện điều này, chúng ta có thể giúp các bà mẹ đạt được mục tiêu sức khỏe cộng đồng thông qua việc cho con bú mẹ ban đầu, thời gian bú mẹ, hoàn toàn, cũng như ước muốn ban đầu của họ về việc NCBSM.

Giáo dục là chiến lược đầu tiên, và tốt nhất. Trong các nghiên cứu về nguyên nhân chấm dứt sớm việc NCBSM (trong vòng 6 tuần đầu), những lý do phổ biến nhất được nêu ra là những mong đợi thiếu thực tế của mẹ, chẳng hạn như cho rằng mình không có đủ sữa, cho bú thường xuyên và đau. Thông thường, điều mà tất cả các cha mẹ cần là việc trấn an rằng con của họ khỏe mạnh và bú bình thường. Hãy nói với cha mẹ rằng sữa sản xuất phụ thuộc vào nguồn sữa và nhu cầu và lượng sữa đó phải đợi từ 3 đến 5 ngày mới có được.

Ví dụ, một người mẹ chỉ có vài giọt sữa trong 2 hoặc 3 ngày đầu tiên thường lo lắng rằng mình không đủ sữa cho con khi em bé liên tục đòi bú. Hãy cho cô ấy biết rằng hễ mỗi lần bé bú, cơ thể phản ứng bằng cách sản xuất nhiều sữa hơn – và rằng da tiếp da là cách dỗ bé – làm như vậy sẽ làm cho cô ấy đỡ lo hơn. Cần nhắc nhở các cha mẹ rằng trong tuần đầu tiên, trẻ sơ sinh sẽ đòi bú mỗi lần thức. Nhiều chị em mới làm mẹ thường sợ rằng cho con bú sẽ bị đau. Nhiều chị em bị đau do bé không nuốt sâu hoặc ngậm sau khớp hay cho rằng đau khi cho con bú là bình thường và vì thế sẽ bị đau rất nhanh và sẽ bị ít sữa đi. Các chị cần biết rằng cần phải đợi cho bé há miệng to và ngậm qua núm vú, lưỡi và nướu của bé không được đè hoặc cạ vào núm vú.

Các lớp hậu sản cho thấy cũng có hiệu quả. Một nghiên cứu đã ghi nhận tỉ lệ cho con bú tăng nhanh vào lúc 6 tuần, 3 tháng và sáu tháng đối với các phụ nữ được chọn ngẫu nhien để xem một video dài 20 phút về tiền sản. Preventive Service Task Force của Mỹ cũng khuyến khích có những can thiệp để động viên và hỗ trợ việc NCBSM và điều này cần thực hiện từ khi mang thai đến sau khi sinh. Da tiếp da ngay sau khi sinh. Lợi ích của thời gian da-tiếp-da đã được xem xét rộng rãi và nhấn mạnh trong 10 Bước đã nêu – “giúp mẹ bắt đầu cho con bú trong vòng một tiếng đầu tiên sau khi sinh”. AAP và Trường Phụ Sản Hoa Kỳ khuyến khích cho con tiếp da mẹ ngay vừa khi chào đời, những thủ tục và đánh giá khác như cân nặng, tắm bé, xức dầu Erythromycin và tiêm vitamin K có thể đợi sau khi bé đã bú cữ đầu tiên. Thời gian da tiếp da cũng có thể giúp kích thích lactogenesis II.

Tuyên truyền/giáo dục đóng vai trò khác biệt như thế nào trong việc NCBSM.

Khi thảo luận về kế hoạch con bú, thay vì chỉ bắt đầu bằng việc khuyến khích, nên đặt câu hỏi, ví dụ: “Anh/chị thích hay không thích sữa công thức ở điểm nào?”, điều này giúp chúng ta hiểu động lực của bà mẹ khi cho con bú. Tiếp đó, chúng ta sẽ có cách giáo dục phù hợp với nhu cầu cụ thể. Thông thường với vài giải thích đơn giản, nhiều phụ nữ sẽ chọn cách cố gắng cho con bú hoàn toàn, hoặc ít ra cũng thay bằng cách cho bé bú bằng sữa mẹ hút ra. Có thể khuyến khích những phụ nữ vẫn muốn sử dụng thực phẩm thay thế sữa mẹ bằng cách dùng một chút xíu sct sau khi đã cố gắng cho con bú. Sau đó động viên họ vắt tay hay máy sau mỗi cữ sct để làm trống tuyến sữa để cơ thể nhận được tín hiệu sản xuất nhiều sữa hơn. Nhiều mẹ có thể muốn sử dụng cách khác như cho uống cốc hoặc syring và tránh sử dụng núm vú nhân tạo như hướng dẫn của WHO.

Trong những buổi thảo luận này, điều quan trọng là nên mời các ông bố, ông bà và những người hỗ trợ chính cho người mẹ mới tham gia. Sự khuyến khích của họ đóng góp cho việc thành công khi NCBSM. Đáp ứng nhu cầu của người mẹvà gia đình khi họ NCBSM và đưa ra lời khuyên cũng như khuyến khích phù hợp có thể hiệu quả. Đưa khuyến khích có tính chất cung cấp thông tin thay vì điều khiển quyết định NCBSM sẽ giúp phát triển tình hữu nghị. Là bác sĩ nhi, chúng ta không nên ngại khuyến khích NCBSM thay vì sct cũng như khi chúng ta cảm thấy thoải mái tư vấn cho các cha mẹ về tiêm chủng, ngừng hút thuốc, sử dụng ghế ngồi trên xe hơi cho bé và thực tập cho bé ngủ an toàn.