Câu hỏi mình nghe nhiều nhất qua bao năm làm IBCLC và trực Helpline chính là “Con em bú vầy có đủ không?”. Bài này gom lại những dấu hiệu đáng tin cậy nhất để mẹ tự theo dõi tại nhà, và khi nào nên tìm thêm hỗ trợ.
Câu hỏi mình nghe hoài suốt bao năm làm nghề
Không biết bao nhiêu lần, ngồi nghe qua điện thoại Helpline hay gặp trực tiếp, câu đầu tiên nhiều mẹ hỏi mình là “Không biết con em có bú đủ không chị?” Đây gần như là nỗi lo lớn nhất của mẹ mới sinh, vì sữa mẹ không có vạch chia như bình sữa nên khó mà nhìn thấy được. Tin vui là cơ thể bé luôn cho mình biết qua vài dấu hiệu rất cụ thể, chỉ cần để ý quan sát là mẹ có thể biết mình đang ở đâu trong hành trình này.
Đây chính là lý do mà mình luôn khuyên các mẹ là chuyện mua máy hút sữa hãy để từ từ. Còn chuyện không nên để ‘làm sau’ chính là cần hiểu được cơ thể của mình và những dấu hiệu cơ bản của con. Hãy học về nuôi con sữa mẹ và sự phát triển của con trước khi sinh để tránh bỡ ngỡ.
Những dấu hiệu cho thấy con đang bú đủ
Số lần bú: trẻ sơ sinh thường bú từ 8 đến 14 lần trở lên trong 24 tiếng, đặc biệt ở những tuần đầu. Bú thường xuyên, trực tiếp và hiệu quả chính là cách kích sữa nhẹ nhàng và đơn giản nhất, không cần ép theo một lịch cố định.
Nguồn: Australian Breastfeeding Association, https://www.breastfeeding.asn.au/bfinfo/my-baby-getting-enough-milk
Tã ướt: ít nhất 1 tã ướt ngày đầu, 2 tã ngày thứ hai, 3 tã ngày thứ ba, 4 tã ngày thứ tư, và từ ngày thứ năm trở đi là ít nhất 5 tã ướt (loại dùng một lần, hoặc ít nhất 6 tã rất ướt nếu dùng tã vải) mỗi 24 tiếng. Tã ướt đúng chuẩn cầm nặng tay, nặng khoảng 60g nước tiểu (tương đương một quả trứng lớn). Nước tiểu trong hoặc nhạt màu, không nặng mùi. Nước tiểu sậm màu hoặc nặng mùi là dấu hiệu bé cần bú thêm. Trong vài ngày đầu, nước tiểu bé đôi khi ánh cam hoặc hồng nhạt do tinh thể urate (khoảng 22% trẻ sơ sinh, nhiều mẹ có con gái cứ nghĩ đó là máu, nhưng không phải đâu nhé) và không đáng lo nếu chỉ xảy ra trong 2 đến 3 ngày đầu. Nếu hiện tượng này kéo dài quá 3 ngày, hoặc xuất hiện lại sau khi bé đã hơn 1 tuần tuổi, nên cho bé đi khám vì có thể là dấu hiệu mất nước.
Nguồn: Australian Breastfeeding Association, https://www.breastfeeding.asn.au/resources/feeds-and-nappies-first-week, https://www.breastfeeding.asn.au/bfinfo/my-baby-getting-enough-milk, https://dontforgetthebubbles.com/haematuria-mimics/
Phân: ngày đầu tiên phân su có màu đen, dẻo. Vài ngày sau phân chuyển dần sang xanh rồi vàng mù tạt, mềm và lỏng. Trước 6 đến 8 tuần tuổi, bé thường ị từ 3 lần một ngày trở lên, mỗi lần lượng phân cỡ lòng bàn tay bé. Nếu phân có khuôn (rắn) sớm thì nên chú ý, có thể bé cần bú thêm. Sau 6 đến 8 tuần tuổi, một số bé bú mẹ hoàn toàn có thể đi tiêu thưa hẳn, thậm chí chỉ 1 lần mỗi 7 đến 10 ngày, vẫn hoàn toàn bình thường nếu phân còn mềm/lỏng và bé tăng cân tốt. Nhà mình 5 đứa hồi còn sơ sinh thì lần nào bú mẹ ở trên thì ở dưới đều xì xoẹt phẹt phẹt nên tốn kha khá tã, ai dùng tã vải thì tiết kiệm một mớ kha khá đấy (mỗi tội phải siêng giặt thôi!)
Nguồn: Australian Breastfeeding Association, https://www.breastfeeding.asn.au/resources/baby-poo-whats-normal, https://www.breastfeeding.asn.au/bfinfo/my-baby-getting-enough-milk
Cân nặng: bé thường sụt cân sinh lý trong vài ngày đầu vì lúc này chỉ cần lượng sữa non (colostrum) rất ít, sau đó khi sữa về nhiều hơn (thường ngày thứ 3, thứ 4) cân nặng sẽ tăng dần trở lại và lấy lại đúng cân nặng lúc sinh vào khoảng 2 tuần tuổi. Ngoài cân nặng, chiều dài và vòng đầu của bé cũng tăng dần đều, quần áo hay tã theo đó cũng chật hơn theo thời gian. Thế nên, mẹ nào có con đầu lòng thì hãy học từ kinh nghiệm của mình nè: mua đồ sơ sinh vừa đủ thôi, mình mua cho đứa đầu mà đứa thứ ba vẫn khui mới để xài đó!
Nguồn: Australian Breastfeeding Association, https://www.breastfeeding.asn.au/resources/weight-gains, https://www.breastfeeding.asn.au/bfinfo/my-baby-getting-enough-milk
Trạng thái của bé: da có màu sắc khoẻ mạnh, trương lực cơ tốt (không quá mềm nhũn), véo nhẹ da thấy đàn hồi lại nhanh, bé tỉnh táo và vui vẻ giữa các cữ bú. Vào cuối buổi chiều hoặc buổi tối, bé có thể muốn bú thường xuyên hơn hẳn, hiện tượng này thường gọi là “bú cụm” (cluster feeding, mình thích từ “bú cụm” hơn là từ “bú lắt nhắt”), kể cả về đêm cũng vậy, vẫn là điều bình thường, không nhất thiết là dấu hiệu thiếu sữa.
Nguồn: Australian Breastfeeding Association, https://www.breastfeeding.asn.au/resources/baby-getting-enough-breastmilk, https://www.breastfeeding.asn.au/bfinfo/my-baby-getting-enough-milk
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn sớm hơn
Nếu thấy nước tiểu của con sậm màu hoặc ít hơn mức trên, phân có khuôn thay vì mềm/lỏng trong những tuần đầu, bé sụt hơn 10% cân nặng lúc sinh kèm lừ đừ hoặc bú kém, hoặc sau 2 đến 3 tuần vẫn chưa lấy lại cân nặng lúc sinh, đây là lúc nên tìm thêm hỗ trợ thay vì tự theo dõi thêm ở nhà. Gặp bác sĩ nhi, y tá chăm sóc sức khoẻ mẹ và bé, hoặc một chuyên gia tư vấn sữa mẹ (IBCLC) hoặc tư vấn viên sữa mẹ để được kiểm tra trực tiếp cả mẹ lẫn con.
Một lưu ý quan trọng
Mỗi bé là một cá thể riêng biệt, không nên so sánh cứng nhắc giữa bé nhà mình với bé nhà người khác. Thậm chí, các bé là anh chị em ruột cũng sẽ có những khác biệt. Những con số ở trên là khung tham khảo chung, không phải quy tắc tuyệt đối cho mọi trường hợp. Nếu trong lòng bạn vẫn còn lấn cấn dù đã đối chiếu hết các dấu hiệu, mình khuyến khích bạn hãy tin vào cảm giác đó và tìm người hỗ trợ, đừng chờ đến khi mọi thứ trở nên nghiêm trọng mới lên tiếng. Có những điều dù sách vở có viết nhiều đến đâu, nhưng bản năng người mẹ luôn mách bảo chúng ta cần làm điều gì tốt nhất cho con.
💌 Vào danh sách chờ
Đây cũng là một trong những chủ đề mình sẽ đào sâu hơn, kèm tình huống thực tế từ các buổi tư vấn, trong khoá học sắp ra mắt. Hãy để lại email qua nút Subscribe nếu bạn muốn là người đầu tiên biết khi khoá học sẵn sàng.