Ngày xưa mỗi lần đưa Rơm đi khám định kỳ, các cô y tá đều hỏi mình có cho con tập nằm sấp (tummy time) chưa. Lúc đó mình chỉ nghĩ đơn giản là tập nằm sấp giúp con cứng cổ. Sau này tìm hiểu thêm, mình thấy nhiều người còn tin rằng tummy time giúp bé bú mẹ tốt hơn. Mà thật ra chính bản thân mình cũng được các cô khuyên nên tập cho con nằm sấp sớm. Vậy thực hư thế nào? Bài viết này chia sẻ những gì đã được nghiên cứu chứng minh, và những gì vẫn còn là giả thuyết chưa chắc chắn.
Tummy time tốt cho cơ cổ, vai và tay của bé
Khi nằm sấp, bé phải dùng nhiều nhóm cơ ở cổ, vai và thân mình để nâng đầu, xoay đầu và chống tay. Đây chính là lý do tummy time được xem là một bài tập vận động quan trọng cho trẻ nhỏ. Gọi là ‘nằm sấp’ nhưng thật ra là vận động ở tư thế nằm sấp chứ không phải ‘nằm im ru’ đâu nghen.
Theo NIH Safe to Sleep (Mỹ), tummy time nên được thực hiện khi bé tỉnh táo và có người lớn trông chừng (nói chung không chỉ có hoạt động nằm sấp mà tất cả các hoạt động khác của trẻ thì lúc nào cũng cần có người lớn). Hoạt động này giúp cơ cổ, vai, tay của bé khỏe hơn, hỗ trợ bé nâng đầu, lăn, bò, và còn giúp chống chứng đầu bẹp.
Nguồn: NIH Safe to Sleep, https://safetosleep.nichd.nih.gov/reduce-risk/tummy-time
Một nghiên cứu của Đại học Melbourne cho thấy tummy time chủ yếu giúp nhóm cơ phía sau cổ (nhóm cơ giữ đầu thẳng) hoạt động. Tuy nhiên, để phát triển cân đối và toàn diện thì bé cần thêm nhiều hoạt động khác nữa chứ không chỉ nằm sấp.
Nguồn: University of Melbourne, https://findanexpert.unimelb.edu.au/news/2602-babies-need-more-than-tummy-time-to-strengthen-necks-and-prevent-flat-heads
Còn việc bú mẹ thì sao? Đây là một quá trình phức tạp hơn nhiều, không chỉ dùng môi và lưỡi mà còn cần sự phối hợp của hàm, cổ họng và cả nhịp thở. Vì vậy, đối với bé bú trực tiếp thì mình thường dùng từ ‘thợ bú’ vì ‘thợ’ thì phải ‘lao động’ mới làm được việc (bú mẹ). Để làm ‘được việc’ thì thợ phải ‘siêng’!
Lưỡi và các cơ vùng cổ họng có liên quan gì đến việc bú mẹ?
Có một nghiên cứu tìm hiểu các cơ quanh xương móng (một xương nhỏ ở vùng cổ, ngay dưới cằm, nơi nhiều cơ của lưỡi và hàm bám vào) hoạt động thế nào khi bú và nuốt (thực hiện trên lợn con). Kết quả cho thấy mỗi cơ hoạt động khác nhau tùy lúc bé đang bú hay đang nuốt, và tùy độ tuổi.
Nguồn: Nghiên cứu cơ vùng xương móng (PMC), https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7944089/
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu thực hiện trên động vật, và không xem xét đến tummy time. Vì vậy, cho đế nay vẫn chưa có bằng chứng cho thấy nằm sấp giúp các cơ này hoạt động tốt hơn, hay giúp bé bú dễ dàng, ít đau hơn. Đây vẫn chỉ là một giả thuyết, chưa được chứng minh.
Bốn cơ thường được nhắc tới quanh xương móng là:
Genioglossus (cơ cằm lưỡi): đẩy lưỡi ra trước, cơ này có thể liên quan đến việc ngậm vú, nhưng chưa đủ bằng chứng để nói một cách chắc chắn là “hễ cơ yếu là bé ngậm nông” (tức là chỉ ngậm núm vú, hoặc một phần núm vú chứ không chạm tới quầng vú hoặc rất ít quầng vú).
Geniohyoid (cơ cằm móng): giúp hạ hàm và kéo xương móng, góp phần vào động tác bú, nhưng bé bú kém không chỉ do cơ yếu mà còn cần đánh giá toàn diện để tìm nguyên nhân gốc rễ.
Mylohyoid (cơ hàm móng): nâng sàn miệng, hỗ trợ nuốt. Hiện chưa có bằng chứng cho thấy khiếm khuyết cơ này trực tiếp gây sặc sữa.
Digastric (cơ hai thân): phối hợp vận động hàm khi bú và nuốt. Việc đau núm vú thường do nhiều yếu tố (tư thế, khớp ngậm, cấu trúc giải phẫu).
Các cơ này phối hợp với nhau chứ không hoạt động riêng lẻ. Vì vậy, khi bé bú khó hoặc mẹ bị đau, thường là do nhiều yếu tố cùng lúc, chẳng hạn như tư thế, khớp ngậm, cách phối hợp bú–nuốt–thở chứ hiếm khi chỉ do một cơ. Nhiều mẹ nói rằng ‘con em không chịu bú mẹ’ nhưng thật ra là con gặp khó khăn khi bú mẹ đấy.
Nguồn: Nghiên cứu cơ vùng xương móng (PMC), https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7944089/
Khi bú, lưỡi bé đưa ra trước, ôm lấy núm vú và quầng vú, còn hàm và lưỡi phối hợp tạo lực hút để lấy sữa.
Nguồn: ASHA - Pediatric Feeding and Swallowing, https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/pediatric-feeding-and-swallowing/
Nếu mẹ bị đau núm vú, nguyên nhân thường không đơn giản chỉ do “lưỡi yếu” mà còn từ các vấn đề khác nữa. Các nghiên cứu hình ảnh (siêu âm, MRI) chưa chứng minh được giả thuyết lưỡi cọ xát hay kẹp núm vú gây đau. Đau núm vú thường liên quan nhiều đến tư thế và khớp ngậm hơn.
Nguồn: Tổng quan về đau núm vú khi cho con bú (PMC), https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8966064/
Nếu thấy bé không ngậm vú tốt, bú lâu nhưng ít sữa, ho hoặc sặc khi bú, thở bất thường, tăng cân chậm, hoặc mẹ đau kéo dài thì nên đi khám hoặc gặp chuyên gia tư vấn sữa mẹ (IBCLC) sớm, thay vì tự đoán nguyên nhân. Cả hai mẹ con cần có sự đánh giá toàn diện và đưa ra hướng can thiệp hoặc hỗ trợ phù hợp.
Khi nào nên bắt đầu tập nằm sấp cho con?
Bạn có thể bắt đầu cho con tập nằm sấp ngay từ khi bé mới sinh, thường là từ ngày đầu tiên bé về nhà từ bệnh viện, với điều kiện là bé khỏe mạnh và không có vấn đề y tế cần hạn chế vận động. Việc tập nằm sấp không cần phải kéo dài ngay từ đầu, bạn có thể bắt đầu với thời gian rất ngắn, có khi chỉ cần 30 giây tùy theo tình hình bé có hợp tác hay không.
Thời gian và tần suất tập thế nào?
Từ khi sinh ra: Bạn có thể bắt đầu với 1-2 phút, 2-3 lần mỗi ngày
Nguồn:
Royal Children’s Hospital (Bệnh viện Nhi đồng Hoàng gia), https://www.rch.org.au/kidsinfo/fact_sheets/Tummy_time_for_your_baby
Hãy ngưng khi con có dấu hiệu khó chịu nhé.
Từ 2 tháng trở đi: Nên tăng thời gian nằm sấp lên khoảng 10-15 phút mỗi lần và thực hiện nhiều lần trong ngày
Nguồn:
Pregnancy, Birth and Baby, https://www.pregnancybirthbaby.org.au/tummy-time
Raising Children Network, https://raisingchildren.net.au/newborns/play-learning/play-ideas/tummy-time
Từ 6 tháng trở đi: Khi bé đã mạnh hơn, bạn có thể tập cho bé nằm sấp lên đến 30 phút mỗi ngày, và đôi khi bé sẽ tự động dùng thời gian nằm sấp để học bò và lăn (nói chứ khi mấy ẻm bò được rồi là coi như khỏi tập luôn, nghĩa là ba mẹ không cần phải chủ động tập cho con nữa mà con sẽ bắt đầu tự khám phá rồi)
Nguồn:
Royal Children’s Hospital, https://www.rch.org.au/kidsinfo/fact_sheets/Tummy_time_for_your_baby
Những gợi ý giúp bé thích thú hơn khi tập nằm sấp
Sử dụng các món đồ chơi nhiều màu sắc hoặc gương soi (loại không vỡ được) để bé nhìn vào trong khi tập
Nguồn:
Pregnancy, Birth and Baby, https://www.pregnancybirthbaby.org.au/tummy-time
Đặt bé nằm sấp trên ngực mẹ để tăng cảm giác an toàn cho bé, đặc biệt là với bé mới sinh (Mình sinh Ren khi vẫn còn lạnh nên mình dùng cách này, ấm áp cả mẹ lẫn con!)
Nguồn: Baby Info, https://www.babyinfo.com.au/newborn/parenting/tummy-time-for-babies
Ngoài ra, nếu bé có các vấn đề như trào ngược dạ dày, bạn có thể cho bé tập trước khi bú để giảm cảm giác tức bụng hoặc khó chịu khi nằm sấp.
Tóm lại: điều gì đã rõ, điều gì còn là giả thuyết?
Tummy time chắc chắn tốt cho bé vì giúp cơ cổ, vai, tay khỏe hơn, hỗ trợ bé nâng đầu, lăn, bò. Còn việc bú mẹ là một quá trình phức tạp, có sự tham gia của lưỡi, hàm và nhiều cơ vùng cổ họng. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng rõ ràng để nói rằng tummy time giúp bé bú mẹ tốt hơn hay giảm đau núm vú cho mẹ. Đây vẫn là một giả thuyết, chưa phải điều đã được chứng minh. Nếu bé bú khó hoặc mẹ đau kéo dài, tốt nhất nên nhờ chuyên gia đánh giá trực tiếp.
(Nhắc nhỏ nè: Đó là tập cho con thôi nghen, còn các mẹ sữa giai đoạn đầu muốn tập nằm sấp với con ‘cho dzui’ thì nhớ lấy cái gối nào mềm mềm lót bên dưới kẻo hai cái bầu sữa bị áp lực dữ lắm, nhất là đang căng sữa thì xin can nha!😂)