Chào mấy bà má và mấy ông ba. Hôm nay mình muốn viết về một chủ đề quen thuộc: bổ sung vitamin D cho con. Cái thứ vitamin tưởng chừng như “trời ban”, chỉ cần phơi nắng là có, giờ lại được khuyến nghị là “thôi đừng phơi nắng nữa, uống bổ sung cho lành”. Nhưng có bao giờ chúng ta tự hỏi: có thật là không được phơi nắng cho con, hay thông tin này đã bị diễn giải khác đi?
I. Phơi nắng và việc tổng hợp vitamin D
Trước hết, ai cũng biết nắng giúp cơ thể tổng hợp vitamin D: tia UVB từ mặt trời kích hoạt một phản ứng trong da, biến 7-dehydrocholesterol thành vitamin D3 (cholecalciferol). Đây là dạng vitamin D dễ hấp thụ nhất.
Tuy nhiên, các tổ chức y tế như WHO, AAP, CDC và Academy of Breastfeeding Medicine (ABM) đều cảnh báo: da trẻ sơ sinh dưới 6 tháng còn rất mỏng manh, dễ bị tổn thương bởi tia UV, có thể cháy nắng và tăng nguy cơ ung thư da về sau. Vì vậy, họ không khuyến khích dùng phơi nắng làm phương pháp chính để bổ sung vitamin D, nhất là trong khung giờ UV mạnh nhất từ 10h sáng đến 4h chiều. (WHO, AAP, ABM)
Để ý kỹ thì họ chỉ nói “không khuyến khích dùng làm phương pháp chính”, không nói “cấm tuyệt đối” hay “không nên phơi”.
II. Những lợi ích khác của nắng trời
Ngoài vai trò tổng hợp vitamin D, ánh nắng còn mang lại một số lợi ích sinh học khác mà vitamin D nhân tạo không thay thế được: kích thích cơ thể sản xuất oxit nitric giúp giãn mạch và hỗ trợ huyết áp, tăng serotonin giúp cải thiện tâm trạng, kích thích tiết endorphin giúp thư giãn, và hỗ trợ chu kỳ giấc ngủ thông qua tăng sản sinh melatonin.
III. Vì sao nhiều người hiểu thành “chỉ nên uống, đừng phơi nắng”
Không ít người đã diễn dịch thông điệp trên thành “trẻ con không được phơi nắng, chỉ bổ sung vitamin D nhân tạo mới an toàn”. Tuy nhiên, không có khuyến cáo nào cấm hoàn toàn việc phơi nắng cho trẻ sơ sinh. Các tổ chức uy tín chỉ nói phơi nắng không nên là cách chính để bổ sung vitamin D, và hoàn toàn không phủ nhận tác dụng của nắng trời.
Và thế là nhiều cha mẹ rơi vào tình trạng không dám cho con ra nắng, chỉ tin vào viên uống mà quên rằng vitamin D tự nhiên từ ánh nắng có sinh khả dụng (bioavailability) cao hơn, giúp duy trì mức vitamin D trong máu bền vững hơn. (Mayo Clinic)
IV. Vậy phơi nắng cho con như thế nào là đúng
Thời gian phơi nắng an toàn phụ thuộc vào vị trí địa lý, mùa trong năm, độ cao so với mực nước biển, mức ô nhiễm không khí và cả màu da của mỗi người.
Khung giờ UV mạnh nhất không phải lúc nào cũng là 10h sáng đến 4h chiều ở mọi nơi. Đó là khuyến cáo chung thường áp dụng cho vùng gần xích đạo hoặc nơi cường độ UV cao. Càng xa xích đạo, khung giờ UV mạnh nhất càng khác, nhất là vào mùa đông khi góc mặt trời thấp hơn. Ví dụ:
● Úc và New Zealand (gần Nam Bán Cầu, tầng ozone mỏng hơn): UV rất cao ngay cả mùa đông, nên nhiều nơi khuyến cáo hạn chế nắng từ 9h sáng đến 5h chiều.
● Bắc Âu (xa xích đạo): mùa đông gần như không đủ UV để tổng hợp vitamin D, nên phơi nắng giữa trưa lại là điều nên làm.
● Vùng ôn đới (Mỹ và các nước châu Âu, Nhật Bản...): mùa hè UV mạnh nhất từ 10h sáng đến 3h chiều; mùa đông UV yếu hơn nên thường khuyến nghị bổ sung vitamin D.
● Việt Nam và các nước vùng Đông Nam Á: thời điểm phơi nắng phù hợp nhất là trước 9h sáng và sau 4h chiều. Đây là khung giờ mà tia UV vẫn đủ để tổng hợp vitamin D mà không hại da.
Về thời gian, nên bắt đầu từ 5-10 phút mỗi ngày rồi tăng dần lên khoảng 20 phút khi con đã quen. Cho con mặc quần áo thoáng, để lộ tay chân, tránh nắng chiếu trực tiếp vào mặt và mắt. Và nhớ đừng phơi nắng qua kính cửa sổ, vì tia UVB giúp tổng hợp vitamin D không xuyên qua kính được. (VnExpress)
Màu da cũng ảnh hưởng: những ai da sáng màu (như người châu Âu) hấp thụ UV nhanh hơn, còn da sẫm màu (như người châu Phi, châu Á) có nhiều melanin hơn nên hấp thụ UVB chậm hơn. Với người Việt Nam, thời gian phơi nắng hiệu quả thường lâu hơn một chút, khoảng 10-20 phút mỗi ngày vào sáng sớm hoặc chiều muộn là hợp lý.
V. Khi nào cần bổ sung Vitamin D
Bổ sung vitamin D đường uống là lựa chọn an toàn và hiệu quả, đặc biệt với trẻ sống ở nơi ít nắng hoặc vào mùa đông. Các tổ chức y tế khuyến nghị: trẻ bú mẹ hoàn toàn cần 400 IU vitamin D mỗi ngày từ những ngày đầu sau sinh; trẻ bú công thức nếu uống ít hơn 1 lít sữa mỗi ngày cũng cần bổ sung thêm. (AAP) Liều lượng cụ thể thì cha mẹ cần hỏi lại bác sĩ nhi của bé, vì còn tùy tình trạng sức khỏe và chế độ ăn của từng bé.
Nhưng nếu có điều kiện, cho con phơi nắng đúng cách vẫn luôn là một lựa chọn tốt, vì ánh nắng không chỉ giúp tổng hợp vitamin D mà còn mang lại những lợi ích khác đã nói ở trên.
VI. Kết luận
Nếu biết cách tận dụng đúng nắng trời, đây vẫn là nguồn vitamin D tự nhiên tốt nhất. Vitamin D nhân tạo cần thiết khi con không thể phơi nắng đủ, nhưng không phải là cách duy nhất. Quan trọng là đừng cực đoan theo kiểu “phơi nắng là xấu” hay “chỉ uống vitamin D mới tốt”. Cha mẹ hiểu đúng vấn đề rồi áp dụng linh hoạt thì con mới có một khởi đầu khỏe mạnh nhất.
Tài liệu tham khảo
● Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Vitamin D and Sun Exposure.
● Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). Sun Safety for Babies.
● Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP). Vitamin D for Babies, Children & Adolescents.
● Mayo Clinic. Vitamin D for babies: Are supplements needed?
Vậy mấy bà má (và mấy ông ba, nếu có lỡ đọc tới đây), bạn nghĩ sao về chuyện bổ sung vitamin D cho con? Để lại bình luận cho mình biết nhé.