Ở bài trước, mình đã nói về chuyện bé 2 - 3 tuổi bú mẹ và những hiểu lầm quanh việc nuôi con sữa mẹ dài lâu. Nếu bạn lỡ phần 1 thì có thể đọc ở đây nhé.
Như đã hứa, trong bài này mình sẽ đi thẳng vào “vùng cấm” này: bé lớn bú mẹ nhìn dưới góc độ phát triển tâm lý, văn hóa, và đặc biệt là quyền riêng tư của đứa trẻ khi hình ảnh bé bú mẹ được đăng trên mạng xã hội.
Mình đọc rất nhiều bình luận dùng những từ nặng nề: “bệnh hoạn”, “lệch lạc tính dục” và đằng sau những bình luận đó là những ông bố bà mẹ rất bất bình. Cũng là một người mẹ, mình hiểu nỗi lo đó: ai cũng sợ điều này làm hại tâm lý con. Mà đây đâu phải chuyện riêng của Việt Nam, đi đâu mình cũng thấy kiểu bình luận này.
1️. Có bằng chứng nào cho thấy “lệch lạc” không? Hiện tại là KHÔNG.
Về mặt khoa học, chưa có bằng chứng lâm sàng nào cho thấy việc trẻ lớn tiếp tục bú mẹ trong một mối quan hệ gắn bó an toàn với cha mẹ lại gây lệch lạc giới tính hay rối loạn nhận thức tính dục. Trong quá trình tìm kiếm những bằng chứng cho giả thuyết trên, mình lại tìm ra…điều ngược lại! Nhiều nghiên cứu theo dõi trẻ trong thời gian dài cho thấy bú mẹ lâu hơn không làm tăng nguy cơ rối loạn tâm thần khi con vào tuổi mẫu giáo hay thiếu niên, thậm chí có nhóm trẻ còn ít gặp vấn đề về hành vi hơn.
Các nghiên cứu nhân học ở nhiều cộng đồng cũng cho thấy trẻ tự cai sữa trong khoảng 2,5 - 7 tuổi là một phần bình thường của phát triển. Nói cách khác: tuổi cai sữa sinh học của con người có một khoảng rộng hơn nhiều so với chuẩn xã hội ở các đô thị hiện đại. Chỉ có điều, thời xa xưa không có internet, không có mạng xã hội, cũng không có quảng cáo sữa công thức rầm rộ, không có những nỗi lo thiếu sữa mẹ nên chuyện nuôi con sữa mẹ là tự nhiên như hơi thở và hầu như không ai chú ý nhiều đến chuyện một người mẹ cho con bú giữa nơi công cộng.
2. Lợi ích cho mẹ khi cho con bú lâu dài
Lâu nay chúng ta vẫn thường nhắc nhiều đến những lợi ích cho trẻ khi được nuôi bằng sữa mẹ. Các bà mẹ, dù gặp khó khăn như thế nào trên hành trình này, vẫn tìm mọi cách để đem lại cho con những gì tốt nhất bằng cách cho con bú. Trong các chuyến thăm từ gia đình hay bạn bè sau khi mẹ sinh bé, người ta vẫn tập trung vào việc “mẹ có sữa không”, “em bé có ngoan không” nhưng không phải ai cũng hỏi “mẹ có mệt không”, “mẹ có ổn không” hay “mẹ có cần giúp đỡ gì không”. Hãy ôm lấy người mẹ, hãy thương lấy người mẹ, và hãy hỗ trợ người mẹ cho con bú vì điều đó cũng đem lại lợi ích cho cô ấy.
Nuôi con sữa mẹ nhiều năm, hoặc cho nhiều con bú, làm tăng tổng thời gian cho bú trong đời người phụ nữ. Và các phân tích gộp cho thấy: so với người chưa từng cho bú, phụ nữ có cho con bú, đặc biệt khi tổng thời gian dài hơn, có ít nguy cơ ung thư vú, ung thư buồng trứng hơn, và nguy cơ một số bệnh chuyển hóa như tiểu đường type 2 cũng thấp hơn. Đến đây, mình sực nhớ tên căn bệnh ‘nun’s disease’ mà lần đầu mình được nhắc đến khi học Y tá. Nun’s disease (căn bệnh của nữ tu) chính là thuật ngữ lịch sử trong y khoa dùng để chỉ ung thư vú (breast cancer). Các nữ tu là những người không kết hôn, không sinh con và không cho con bú. Một số nghiên cứu còn ghi nhận liên quan thuận lợi với yếu tố nguy cơ tim mạch.
Các phân tích nhắc đến ở trên nhấn mạnh rằng: “càng cho bú lâu, nguy cơ trung bình càng giảm” ở cấp độ dân số chứ không phải lời đảm bảo cá nhân rằng cứ cho bú lâu là “chắc chắn” không bệnh.
Cho con bú là một trong nhiều yếu tố bảo vệ, kết hợp với di truyền, lối sống, ăn uống, vận động. Ví dụ, nếu nói cho con bú giúp mẹ tiêu hao năng lượng, hỗ trợ giảm cân; thì điều đó không có nghĩa là mẹ cứ ăn uống thả ga rồi cho con bú với hi vọng là mình sẽ trở về số cân nặng trước khi sinh con mà không kết hợp với việc tập luyện hoặc vận động hợp lý. Vì vậy, hãy nói cho đúng: “cho con bú lâu hơn có thể góp phần giảm nguy cơ một số bệnh” chứ không phải mô tả nó như một cái cần gạt để “chống lão hóa” hay “bảo hiểm tim mạch trọn đời”.
3️. Chuyện ĐĂNG HÌNH trẻ lớn bú mẹ.
Đây là chỗ mình muốn nói thẳng: không phải mọi thứ lành mạnh trong không gian riêng tư đều phù hợp để đưa lên mạng. Nhiều người vẫn cho rằng “Ủa, Facebook của tui, tui muốn đăng gì tui đăng!” Đúng vậy, chia sẻ những điều mà bạn cho là thú vị trong cuộc sống là quyền của bạn, nhưng mình mong phụ huynh hãy cân nhắc khi những hình ảnh đó có liên quan đến con cái của mình.
Vì sao? Từ khoảng 5 tuổi, trẻ đã có danh tính xã hội. Con có thể bị bạn bè hoặc thậm chí cả người lạ trêu chọc, bắt nạt khi hình ảnh bị chia sẻ lại khác biệt với nhận thức và quan điểm số đông. Mà ở tuổi này, con chưa đủ năng lực để hiểu hết hệ quả lâu dài của một bức ảnh riêng tư đã lên Internet - nơi gần như không thể xóa sạch.
Mặc dù mình ủng hộ quyền của người mẹ nuôi con sữa mẹ dài lâu nếu phù hợp, mình rất mong phụ huynh hãy cân nhắc việc đăng công khai hình ảnh trẻ lớn bú mẹ, nhất là khi gương mặt, cơ thể, hay dữ liệu nhận diện của con không được che chắn. Con có được mẹ thông báo và xin phép trước khi chia sẻ hình ảnh của mình không? Và mình xin hỏi: những mẹ lỡ đăng hình ảnh con lớn cho con bú và nhận được nhiều ý kiến trái chiều - thậm chí là chỉ trích - có còn cảm thấy thoải mái khi tiếp tục chia sẻ những hình ảnh tương tự không?
Lúc này, quyền tự quyết đối với cơ thể và hình ảnh của người mẹ cần được cân bằng với quyền của đứa trẻ: quyền được an toàn, được tôn trọng nhân phẩm, và được tự quyết về dấu vết số của chính mình trong tương lai.
Nuôi con sữa mẹ dài lâu, kể cả khi con đã lớn hơn chuẩn xã hội quen thuộc, có thể là một phần hoàn toàn bình thường của hành trình phát triển, NẾU ĐẶT TRONG MỘT MỐI QUAN HỆ GẮN BÓ AN TOÀN, TÔN TRỌNG RANH GIỚI CỦA TRẺ VÀ PHÙ HỢP VỚI VĂN HÓA GIA ĐÌNH (mình viết hoa vì điều này quan trọng).
Điều xã hội cần làm tốt hơn là học cách nhìn câu chuyện này bằng con mắt khoa học và sự tôn trọng. Bởi lẽ đằng sau mỗi lựa chọn nuôi con đều có một câu chuyện nào đó có giá trị và ý nghĩa cho người mẹ, đứa trẻ và gia đình của họ.
Điều các mẹ có thể làm: bảo vệ quyền được bú mẹ và được yêu thương của con, và tỉnh táo đặt ranh giới với thế giới mạng để giữ trọn quyền riêng tư và phẩm giá cho con mình.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
2. World Health Organization (WHO). Breastfeeding.
4. HealthyChildren.org (AAP). Breastfeeding: AAP Policy Explained.
6. de Mola CL, et al. Prolonged breastfeeding for 24 months or more and mental health at 6 years.
7. Horta BL, et al. The Long-Term Effects of Breastfeeding on Child and Adolescent Mental Health.
9. La Leche League Canada. At what age do babies wean?
10. Frontiers in Nutrition. The effects of breastfeeding duration on children’s behavior problems.